Geen trek in heksenjacht op illegalen

Dat illegaliteit strafbaar wordt, zien gemeenten vooral als iets symbolisch. Eraan meewerken zien ze niet zitten.

Den Haag 21-11-2012 Vanuit het station komen voorbijgangers het tentenkamp zeker tegen. Op de weg vanuit het station op weg naar het Malieveld staat op het kleine plantsoen boven op de tunnel dit tentenkamp van uitgeprocedeerde asielzoekers. Geen zicht meer op een verblijf in Europa moeten zij terug naar Iran, Irak, Afganistan of andere veelal Arabische bestemming (er waren ook een paar Afrikanen, maar veel minder). De tenten zijn veelal gedoneerd door de Occupy beweging en andere organisaties. De lage tentjes dicht bij de grond tegen de kou, zijn veelal uitgerangeerde verstevigde partytenten. Foto Floren van Olden

Rotterdam. Een heksenjacht op illegalen. Geen enkele gemeente ziet dat zitten. Geen enkele gemeente wil eraan meewerken. Dit blijkt uit een rondgang langs wethouders van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en diverse minder grote gemeenten. De passage in het regeerakkoord waarin is genoemd dat illegaliteit strafbaar wordt, vinden gemeenten vooral symbolisch. Ze vrezen dat het mensen dieper de illegaliteit indrukt en dat het ongewenste bijeffecten zal hebben.

„Ik ben geen voorstander van het strafbaar stellen van illegaliteit”, zegt Eric van der Burg (VVD) verantwoordelijk wethouder in Amsterdam. De maatregel helpt volgens hem niet om illegalen (sneller) te laten terugkeren naar het land van herkomst. In Amsterdam wordt ook niet in de toekomst specifiek naar illegalen gezocht om hen te beboeten, stelt Van der Burg. „Als een agent een uitgeprocedeerde asielzoeker tegenkomt, als deze bijvoorbeeld zwartrijdt in de metro, dan moet de agent handelen.”

Strafbaar stellen van illegaliteit is wat mij betreft geen oplossing, zegt Nelleke Vedelaar (PvdA), wethouder Welzijn en Maatschappelijke Opvang in Zwolle. Geen oplossing voor gezinnen die illegaal in Nederland zijn en in de vrieskou worden aangetroffen op het Zwolse station. Of mensen met psychische problemen die uitgeprocedeerd zijn, maar op straat zwerven. Vedelaar: „En hoe moeten deze mensen opgespoord worden? Via een kliklijn? Of huis-aan-huis bezoeken? Nee hoor, in Zwolle zie ik niets in een jacht op illegalen”.

Het is een symboolmaatregel met negatieve effecten, zegt Victor Everhardt (D66), wethouder Volksgezondheid in Utrecht. „Veel illegalen zitten klem. Ze worden niet erkend door het land van herkomst, maar moeten weg uit Nederland. Als ze strafbaar worden, zullen ze zichzelf alleen maar verder wegdrukken. We komen in Utrecht mensen op straat tegen die in psychische nood zitten, of ziektes hebben, zoals hepatitis. Ik wil dat zij zich laten helpen, niet dat ze bang worden voor instanties.”

De gemeente Den Haag wacht eerst de precieze plannen af, maar werkt in elk geval niet mee aan een jacht op illegalen. De woordvoerder van de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb zegt dat de hij weinig voelt voor de strafbaarstelling. Maar als het landelijk beleid wordt, zal Rotterdam wel loyaal de wet uitvoeren. Aboutaleb heeft liever dat de politie zich bezighoudt met het opsporen van criminelen. Net als Peter Rehwinkel, PvdA-burgemeester in Groningen: „Ik zie meer reden om zware criminaliteit aan te pakken, dan op jacht te gaan naar mensen die op zoek zijn naar een menswaardig bestaan.”

Burgemeester Jos Wienen van Katwijk, tevens voorzitter van de adviescommissie Asiel en Integratie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), is blij dat mensen die illegalen helpen, zélf niet strafbaar worden. „Kwetsbare mensen hebben hulp nodig.” Hij verwacht niet dat de politie op illegalen zal jagen. „Je moet er niet aan denken dat mensen die soep komen eten bij het Leger des Heils worden opgepakt.”

De vraag blijft: waarom wordt illegaliteit strafbaar? Illegalen die niet uitgezet kunnen worden omdat het land van herkomst hen niet accepteert, zullen ook dan niet terug kunnen. Illegalen die zelf hun terugkeer frustreren zijn ook niet uit te zetten.

Rian Ederveen van de stichting Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt denkt dat de strafbaarstelling zal leiden tot willekeur. „Er is geen capaciteit om mensen zonder verblijfspapieren allemaal vast te zetten. Dus het zal afhangen van de plek waar je bent en van de persoon die je aanhoudt, wat de gevolgen zullen zijn.” Volgens Ederveen zal het de hulpverlening aan illegalen belemmeren en huisjesmelkers en koppelbazen meer macht geven.

Dat is precies wat toenmalig minister Donner voor Vreemdelingenzaken en Integratie al concludeerde in 2005. Hij liet toen op verzoek van de Tweede Kamer de effecten van het strafbaar stellen onderzoeken. Donner zag er niets in. Hij wijst erop, in zijn stuk uit 2005, dat beboeten en oppakken van illegalen „veel extra administratieve lasten” en een „aanzienlijk beslag op de capaciteit” zullen opleveren, met een gering rendement. Bovendien zal het leiden tot een verdere marginalisering van de illegale vreemdeling en daardoor mogelijk verdere criminalisering.