Armenië vecht om Yukos-erfenis

Zijn rechterlijke uitspraken in Armenië over een in Nederland gevestigde stichting hier rechtsgeldig? Of moet Nederland dat overdoen?

Een Armeense rechter die in een onteigeningsprocedure rond het Russische olieconcern Yukos voortdurend met zijn superieuren moest overleggen en zelf geen vonnis mocht toewijzen.

Een Russische rechtbankfunctionaris in Moskou die verklaarde dat rechters daar geen onafhankelijke positie hebben, maar van hogerhand uitspraken gedicteerd krijgen.

Rechters die daar niet aan meewerken, worden bedreigd, geïntimideerd of worden in het beste geval ontslagen.

De sfeer van Pussy Riot waarde afgelopen dagen rond in de Amsterdamse rechtbank, waar, in een civiele procedure, de Russische rechtspraak ter discussie stond rond de teloorgang van Yukos Oil. Ykos was tien jaar geleden nog het grootste Russische olieconcern, met aan het hoofd Mi-khail Khodorkovsky, die in 2010 werd veroordeeld wegens corruptie.

Khodorkovsky stond bekend als criticaster van president Vladimir Poetin. In 2003 werd hij gearresteerd op verdenking van belastingontduiking. De Russische staat legde Yukos Oil vervolgens voor tientallen miljarden euro’s belastingaanslagen op. En toen het concern daaraan failliet ging, kwam het in handen van het Russische staatsoliebedrijf Rosneft.

Op één onderdeel na, Yukos Cis Limited, de Armeense tak van het bedrijf, waarvan de belangen, een miljardenvermogen, werden ondergebracht bij de in Amsterdam gevestigde Stichting Administratiekantoor. Daarover ging de juridische strijd voor de Amsterdamse rechtbank.

Rosneft wil ook de zeggenschap over deze Nederlandse stichting en ontmanteling van de door de toenmalige directie van Yukos Oil opgezette beschermingsstructuur tegen de Russische overheid.

Rosneft heeft in tal van procedures in Rusland en Armenië het recht aan zijn zijde gekregen. De belastingaanslagen én de faillissementsprocedures waren rechtmatig. In Armenië was ook een procedure, waarbij Rosneft Yukos Cis Ltd. onder controle kreeg, met succes afgerond. Maar hoe onafhankelijk was de rechterlijke macht in die procedures en kunnen die uitspraken in Nederland worden overgenomen?

Een van de Armeense rechters, Surik Ghazaryan, legde daarover een verklaring af, nadat hij in 2010 de opdracht had gekregen om de Yukos-zaak te behandelen. „Ik volgde de instructies op door een vonnis uit te spreken ten gunste van Rosneft. [...] In de loop van het proces heb ik geregeld pauzes ingelast, zodat ik instructies kon ontvangen. [...] Ik had geen keuze als ik mijn hachje wilde redden. [...] Ik werd het slachtoffer van aanzienlijke represailles en zag mij ten slotte gedwongen om mijn ontslag in te dienen.”

De Amsterdamse rechtbankpresident J. Peeters hoorde de verklaringen van zijn Russische en Armeense rechtbankcollega’s gelaten aan. Hij moet nu oordelen of de daar gevoerde procedures rechtsgeldig in Nederland zijn.

Met daarbij een belangrijke complicatie. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg heeft zich ook gebogen over de rechtmatigheid van de vele belastingaanslagen die Yukos/Khodorkovsky in Rusland waren opgelegd.

Het Hof oordeelde dat zij rechtmatig waren en dat Yukos destijds gebruik had gemaakt van nep-bv’tjes om de belasting te tillen. En de rechters van dat Hof kwamen in volle onafhankelijkheid tot dat oordeel.