Vergroot milieubewustzijn. Vervang stoep door heidestrook, laat beesten los in stad

Foto Rick Rindertsma

Vrijwel niemand ligt wakker van uitstervende zeeschildpadden, tijgers of olifanten. Cijfers over hectares gekapt regenwoud spreken tot de verbeelding. De opwarming van de aarde is ons te abstract. Heel logisch als je bedenkt dat we zelden in aanraking komen met echte natuur.

Het milieubewustzijn kan op twee manieren een enorme stimulans krijgen. Met natuurrampen, zoals de orkaan Sandy. Of door vrijwillig de natuur op te zoeken. Mensen die kanoën in de Ardennen of wandelen door de Schotse Hooglanden laten het wel uit hun hoofd rotzooi van zich af te gooien. Zelfs als er in geen velden of wegen prullenbakken te bekennen zijn.

National Trust, een Britse natuurbeschermingsorganisatie, brengt een variatie aan op dat tweede: als mensen de natuur niet vrijwillig opzoeken, dan brengen we de natuur wel naar ze toe. Een lumineus idee. Wie even de fantasie de vrije loop laat, ziet het al voor zich: vijvers in kantoren, een vlindertuin in een overdekt winkelcentrum, koeien die (net als in India) het verkeer even ophouden, een moeras in het stadscentrum, wat slingerende apen in de stationshal, konijnen in het gemeentehuis, papagaaien op kantoor.

Als je de hele dag het gekabbel van beekjes hoort, het geritsel van een (liefst ongevaarlijke) ratelslang, het gefluit van vogels en gekrijs van apen, dan besef je dat de wereld niet alleen maar bestaat uit asfalt, glas, uitlaatgas en het getingel van trams. Dan komt het besef dat we als mens niet losstaan van de natuur, maar er onderdeel van zijn. Dat we ons best moeten doen om de familie van de kantoorzeeschildpad of de stationsaap te redden. Ook als die duizenden kilometers verderop leeft.

Generatie binnenspelers gaat milieu niet redden

In het rapport Natural Childhood, geschreven door Stephen Moss, richt National Trust zich vooral op de jeugd. Britse kinderen zouden meer dan 2,5 uur per dag televisiekijken en 2,9 uur per dag online zijn. De leeftijdscategorie 11 tot 15 jaar maakt het nog bonter: zij spenderen meer dan de helft van hun wakkere tijd achter een scherm. 7,5 uur per dag, een stijging van veertig procent ten opzichte van 10 jaar geleden. Ondertussen is de omgeving waarin Britse kinderen zich onbewaakt bewegen sinds de jaren zeventig met 90 procent geslonken. Buitenspelen na schooltijd is geen vanzelfsprekendheid meer.

De organisatie meent dat dit niet alleen ten koste van henzelf gaat (zwaarlijvigheid, geestelijke problemen en verminderde ondernemendheid), maar ook van de natuur: als kinderen niet meer in aanraking komen met planten en dieren, dan leren ze die ook niet lief te hebben. En dat terwijl deze generatie straks hard aan de slag moet om klimaatverandering te remmen. Volgens Moss lijdt de moderne mens aan Nature Deficit Disorder, natuurtekortstoornis.

George Monbiot, auteur van Heat: how to stop the planet burning, haalt in The Guardian nog meer studies aan die de bevindingen van National Trust onderbouwen. Interessant is zijn persoonlijke observatie: “De meeste natuurbeschermers die ik ken zijn in hun jeugd ondergedompeld in de natuur. Zonder gevoel voor structuur en functie van de natuur en zonder intensieve beleving ervan is het onwaarschijnlijk dat mensen hun leven wijden aan natuurbescherming.”

Anders komt de natuur ons zelf wel opzoeken…

De theorieën van Monbiot en Moss vragen om actie. Enerzijds is het zaak de steden te laten verwilderen: beesten loslaten, muren laten begroeien, trottoirs vervangen door stevig heidegras. Anderzijds zouden we beschermde natuurgebieden in Nederland wat meer open kunnen stellen voor normaal gebruik. Laat er maar auto’s en treinen doorheen razen. Zolang er niet al te veel dieren van op de vlucht slaan is het gewonnen milieubewustzijn die verstoring meer dan waard.

Doen we dit allemaal niet, dan komt de natuur ons zelf wel opzoeken. Op een moment dat het even niet schikt. Of zoals oud-Greenpeace-directeur Paul Gilding in zijn boek The Great Disruption stelt: pas als tientallen steden zonder water komen te zitten, miljoenen hun huis kwijtraken door tsunami’s en tornado’s, oorlogen uitbreken om voedsel en we stikken in onze uitlaatgassen, zullen we al onze sociale en technische vaardigheden inzetten om een nieuwe wereldorde te creëren. Eén die niet inteert op de voorraadkast van fossiele brandstoffen en natuurlijke bronnen.

Het grootste probleem is volgens Gilding niet zozeer dat we de globale milieucrisis niet aankunnen, maar dat ons hoofd er nog niet naar staat. Als dat het is, waar wachten we dan nog op? Haal de klinkers uit het trottoir, sloop eens een dijk, laat de konijnen los!

Lees ook:
Opstoken die olie. De aarde overleeft ons wel
Orkaan Sandy. Alarmbel voor de milieuvervuilende mens
Moeder Aarde aan zet. Maak je klaar voor de impact
Wees nu eens echt principieel. Eet uit de vuilnisbak
Er is genoeg voor iedereen. Op naar de 10 miljard mensen
Zeven miljardste is ongewenst kind. Waarschijnlijk krijgt het een rotleven
Prijs benzine kan fors omhoog. Hoeveel heeft u er voor over?

Volg de auteur op Twitter