'Tekort van 155.000 bètastudenten tot aan 2016'

De aanleiding

De technische sector trekt hard aan de bel. Er is een groot tekort aan personeel, roepen de mensen die meer geld en aandacht voor techniekonderwijs willen in koor. Studentenorganisatie VSSD van de TU Delft voerde op 6 november actie tegen de bezuinigingen op het hoger onderwijs. Op de flyer die zij uitdeelden stond: „In de huidige situatie loopt het tekort aan bètastudenten al op tot 155.000 in 2016.” Op 16 november schreef econoom Ewoud Jansen in de Volkskrant: „Bedrijven kunnen niet aan voldoende technici op hoger en mbo-niveau komen. Tussen 2012 en 2014 zijn er 150.000 vacatures.” In oktober wijdde Brandpunt een item aan het probleem: „De komende jaren ontstaat er in Nederland een tekort van 150.000 mensen in de technische sector. Lassers, loodgieters, elektriciens, automonteurs: aan alles is behoefte.” Ook nrc.next en NRC Handelsblad haalden het getal van 150.000 aan. Ongeveer hetzelfde aantal komt dus telkens terug, maar waar komt dat getal vandaan? En is er nou vooral te weinig hoger of middelbaar opgeleid personeel? next.checkt dook er in.

Waar is het op gebaseerd?

De schrijvers van de flyer en de artikelen noemen diverse rapporten om hun stelling te onderbouwen. Bijvoorbeeld: Naar 4 op de 10, meer technologietalent voor Nederland van het Masterplan Bèta en Technologie (februari 2012), MBO en bedrijven aan zet van de verkenningscommissie MBO techniek (September 2012). Die rapporten halen hun cijfers uit dezelfde bron, namelijk het rapport De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2016 van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht (december 2011).

Het ROA haalt op zijn beurt de cijfers uit zijn eigen Arbeidsmarkt Informatie Systeem. Hierin houdt het ROA actuele en verwachte arbeidsmarktontwikkelingen bij op drie niveaus: bedrijfssector, beroepsgroep en opleidingstype. Deze database wordt deels gevuld met cijfers uit een andere bron; de gegevens over de werkzame bevolking zijn afkomstig uit de Enquête Beroepsbevolking van het CBS.

En, klopt het?

In het ROA-rapport komt een uitgebreide analyse van de arbeidsmarkt tussen 2011 en 2016 aan bod. Die toekomstverwachting maakte het ROA met gegevens over het bronjaar 2010 en ramingen over de arbeidsmarkt van het Centraal Planbureau (CPB). Het totale aantal verwachte vacatures in de technische sector is in die jaren 442.400. Maar er stromen slechts 287.000 mensen de technieksector in. Er is dus een tekort van 155.400 mensen.

Ten onrechte schrijven sommigen het tekort toe aan één opleidingsniveau – de VSSD deed voorkomen alsof het alleen om studenten ging, Brandpunt alsof het alleen om mbo’ers ging. Uit de cijfers blijkt dat het om 61.800 laagopgeleiden, 58.000 middelbaar opgeleiden en 35.500 hoogopgeleiden (hbo en wo) gaat.

Bij de cijfers is wel wat op te merken. Carola Schouten van de ChristenUnie stelde begin dit jaar Kamervragen over het nijpende tekort aan hoogopgeleide technici. Zij haalde hierbij ook het ROA-rapport aan. Afgelopen februari schreef toenmalig minister van Economische Zaken Maxime Verhagen (CDA) in zijn antwoord op de vragen dat de ramingen over de arbeidsmarkt waarmee het ROA de prognoses tot 2016 maakte optimistischer zijn dan de (toen) meest recente ramingen van het CPB. De nieuwe ramingen waren wat pessimistischer, de cijfers laten dus wellicht een groter tekort zien dan er daadwerkelijk zal zijn. Aan de andere kant zegt het rapport van Masterplan Bèta en Technologie dat de schattingen van het ROA juist te laag zijn. De reden: het ROA heeft een aantal opleidingen die op het snijvlak van techniek en andere vakgebieden opereren niet meegenomen in zijn cijfers. Ander onderzoek waar de cijfers van het ROA naast gelegd kunnen worden, is echter niet voorhanden. En zowel toenmalig minister Verhagen als het Masterplan Bèta en Technologie geeft aan dat de cijfers van het ROA wel een goede indicatie zijn van de te verwachten tekorten in de technologische sector.

Conclusie

Diverse rapporten noemen een tekort van ongeveer 150.000 mensen in de technische sector. Al die rapporten grijpen terug op een rapport van het ROA. Uit hun cijfers blijkt dat er tussen 2011 en 2016 inderdaad een tekort zal zijn van 155.400 technisch geschoolde mensen. Het gaat om 61.000 laagopgeleiden, 58.000 middelbaar opgeleiden en 35.500 hoogopgeleiden. Er zijn enkele kanttekeningen te plaatsen bij deze cijfers, maar het zijn wel de meest accurate cijfers die beschikbaar zijn. In de Volkskrant stond dat er tot aan 2014 al 150.000 vacatures zijn, maar dat moet tot aan 2016 zijn. Brandpunt deed voorkomen dat het tekort van 150.000 mensen alleen mbo’ers betrof. Dat klopt niet. Ook de bewering van de VSSD waar deze next.checkt mee begon, namelijk dat er tot 2016 een tekort van 155.000 bètastudenten is, beoordelen wij als onwaar.