Kabila wankelt na inname Goma

Rebellengroep M23 nam gisteren zonder moeite de Oost-Congolese stad Goma in. Daarmee dreigt een nieuwe ontwrichting van de macht in Congo.

Residents of Goma gather at the Volcanoes Stadium in Goma on November 21, 2012. M23 rebels called on the population of Goma to come to the stadium today in an attempt to calm and reassure civilians following the fall of the city yesterday by the rebel group. AFP PHOTO / PHIL MOORE AFP

De rebellenbeweging M23, die gisteren de Oost-Congolese hoofdstad Goma innam, heeft vanochtend gezegd te zijn begonnen „aan een reis om Congo te bevrijden”. Goma was vanochtend rustig. De rebellen confisqueerden wapens van de politie en hielden een bijeenkomst in het stadion om de inwoners aan hun kant te krijgen. „We gaan eerst naar Bukavu en dan naar [de hoofdstad] Kinshasa. Zijn jullie klaar om je bij ons aan te sluiten”, riep een rebellenwoordvoerder.

Het gevaar is dat er een nieuwe grote gevechtsronde uitbreek in Oost-Congo, dat sinds de genocide in Rwanda in 1994 in een bijna permanente staat van oorlog verkeert. Op een bijeenkomst in Oeganda vandaag staat de Congolese president Joseph Kabila voor de keus om te gaan onderhandelen met de rebellen van M23, een besluit dat slecht zal vallen bij de meerderheid van de bevolking. In Kinshasa, in Kisangani en andere steden vonden gisteren betogingen plaats tegen zowel Kabila als M23. De VN-Veiligheidsraad veroordeelde gisteren de inname van Goma.

Maandag leek een gevecht om Goma nog te zijn afgewend toen M23 zich terugtrok uit de buitenwijken van de stad. Maar de rebellen werden aangevallen door het regeringsleger. Toen trokken ze alsnog op naar Goma, waar het overgrote deel van het regeringsleger dinsdag al bleek te zijn gevlucht. Zonder veel weerstand namen ze de gehele stad in.

President Kabila staat met het mes op de keel. Na zijn omstreden verkiezingsoverwinning van vorig jaar was zijn positie al zwak. Na zijn nederlaag in Goma, waarbij het leger is verkruimeld, heeft hij weinig opties meer. Zijn regering heeft de verantwoordelijkheid voor de strijd steeds bij Rwanda gelegd. Minister van informatie Lambert Mende zei begin deze week: „We weigeren onderhandelingen met M23, want Rwanda is verantwoordelijk, niet M23”.

Maar nu moet Kabila wel praten met M23, dat volgens rapporten van de VN en Human Rights Watch door Rwanda wordt gesteund met wapens en rekruten. M23 heeft met de inname van Goma zijn onderhandelingspositie versterkt en voert zijn eisen op. Als Kabila niet met de rebellen gaat praten, loopt zijn toch al wankele positie nog meer gevaar.

Rwanda ontkent overigens de rebellen te steunen. De Rwandese minister van Buitenlandse Zaken heeft dit vanochtend bij het overleg in Oeganda herhaald. In hoeverre Rwanda heeft meegewerkt aan de inname van Goma is onduidelijk, maar ooggetuigen zeggen Rwandese militairen in Congo te hebben gezien. Eind deze week brengt een onderzoeksteam van de VN een rapport uit over de betrokkenheid van Rwanda en Oeganda bij de opstand van M23.

Kabila heeft de internationale gemeenschap er al van overtuigd dat Rwanda verantwoordelijk is voor de opgelaaide strijd. Als hij zijn bondgenoot Angola hiervan ook weet te overtuigen, bestaat de kans dat het Angolese leger zich mengt in de strijd, waarna ook rechtstreekse interventie van het Rwandese leger een mogelijkheid wordt. Dan kan er opnieuw een regionale oorlog uitbreken in met Congo als strijdtoneel.

Nu de geschatte 3.000 militairen M23 Goma hebben ingenomen, wacht hen een heidens karwei om de stad te besturen. M23 is behalve onder een deel van de Congolese Tutsi’s niet populair bij de Congolezen. Het is bovenal een beweging van gedeserteerde regeringsmilitairen die hun grote belangen in de grondstoffenhandel willen beschermen, geen bevrijdingsbeweging met een capaciteit om gebieden te besturen.

Westerse diplomaten staat nu voor een voldongen feit. De Veiligheidsraad heeft wel sancties ingesteld tegen leiders van M23, maar verder hebben diplomaten hebben nauwelijks nog pressiemiddelen. Westerse landen kunnen ontwikkelingshulp aan Rwanda intrekken, zoals sommigen al hebben gedaan, maar tot nu toe heeft de Rwandese regering zich daarvoor niet gevoelig getoond. Bovendien hebben ze Rwanda nodig om tot een oplossing te komen.

De VN-vredesmacht in Goma keek lijdzaam toe hoe de rebellen de stad binnentrokken. Hun mandaat strekt niet verder dan bescherming van de bevolking. De Franse minister van Buitenlandse Zaken Laurent Fabius, noemde het „absurd” dat 17.000 VN-militairen een paar honderd rebellen niet konden tegenhouden. Voor een regionale vredesmacht, waar al weken over wordt onderhandeld, is de steun van Rwanda essentieel.