En weer opent de slangenkuil zich

Gisteren nam de Congolese rebellenbeweging M23 de stad Goma in. Een nieuwe Afrikaanse oorlog komt gevaarlijk dichtbij.

A M23 rebel soldier looks back as he and others take positions near the Heal Africa hospital in the center of Goma, Congo, Tuesday, Nov. 20, 2012. A rebel group created just seven months ago seized the strategic provincial capital of Goma, home to more than 1 million people in eastern Congo, and its international airport on Tuesday, officials and witnesses said, raising the specter of a regional war. (AP Photo/Melanie Gouby) AP

Correspondent Oost-Afrika

Nairobi. De Congolese rebellenbeweging M23* heeft gisteren Goma ingenomen, de belangrijkste stad in Oost-Congo. Dat hebben rebellen en VN-functionarissen bevestigd. De gevechten zetten de relaties tussen Congo en Rwanda verder onder druk, er is vrees voor een nieuwe Afrikaanse oorlog.

Rwanda steunt M23, maar het Rwandese leger is vooralsnog niet de grens overgestoken. Het Congolese leger schoot maandag mortieren af op de Rwandese grensstad Gisenye en Rwanda schoot terug. „Rwanda schrikt terug voor directe inmenging, het wil zich niet in de slangenkuil Goma laten zuigen”, zei een Congo-expert in Goma gisteren. De presidenten van Congo en Rwanda, Joseph Kabila en Paul Kagame, vlogen gisteren naar Oeganda voor besprekingen.

De val van Goma zal volgens de VN leiden tot een humanitaire ramp. Ruim 50.000 mensen, die eerder dit jaar al ontheemd waren door de strijd tussen het Congolese leger en M23, zijn de kampen rond Goma ontvlucht. Schattingen over het aantal inwoners van Goma lopen uiteen van een half miljoen tot een miljoen.

M23 eist rechtstreekse onderhandelingen met de Congolese regering. Rwanda steunt dat. Zondag werd door VN-bemiddeling een akkoord bereikt: M23 zou Goma niet aanvallen en de VN-vredesmacht zou de controle over de stad overnemen. Dit akkoord werd gisteren dus verbroken. „We weigeren onderhandelingen met M23”, zei de Congolese minister van Informatie. „Want Rwanda is verantwoordelijk, niet M23.”

Het stuntelige optreden van het Congolese leger lijkt de oorzaak dat het akkoord is verbroken. M23 had zich maandagochtend teruggetrokken, maar werd tijdens de aftocht aangevallen door Congolese militairen. Daarop ging M23 ook weer in het offensief.

„Wat waarschijnlijk is gebeurd, is dat ze de stad in kleine aantallen hebben geïnfiltreerd”, zei Chander Prakash, de commandant in Goma voor de VN-vredesmacht MONUSCO. De blauwhelmen vochten gisteren niet aan de zijde van de regering, omdat ze geen mandaat hebben om het op te nemen tegen de rebellen, zei de Congolese legerwoordvoerder Olivier Hamuli, die gefrustreerd was over het gebrek aan actie van de vredesmacht. Ook Frankrijk riep in de VN Veiligheidsraad op het mandaat van de blauwhelmen uit te breiden. De Franse minister van Buitenlandse Zaken Laurent Fabius noemde het „absurd” dat de VN-troepen de rebellen niet konden tegenhouden.

Nu de geschatte 3.000 strijders van M23 Goma hebben ingenomen, wacht hun een heidens karwei om de stad te besturen. Behalve onder een deel van de Congolese Tutsi’s is M23 niet populair bij de bevolking. M23 is geen bevrijdingsbeweging met de capaciteit om gebieden te besturen.

Goma is het economische centrum van Oost-Congo. De overheid heeft de stad veronachtzaamd. Wegen lijken op wasborden, de open riolen stromen rechtstreeks in het Kivumeer. Rijke Congolezen bouwen er villa’s en er is een levendige handel, maar alle gebouwen van de overheid zijn vervallen. De aanvankelijke steun die de bevolking bij verkiezingen aan de Congolese president Joseph Kabila gaf, is vervlogen.

Onder de Congolese Tutsi’s bestaat vooral onvrede over het verbreken van het in 2008 gesloten akkoord om rebellen in het regeringsleger op te nemen. „De Congolese staat komt zijn afspraken niet na, het regeert niet in Congo en daarom ontstaat steeds opnieuw zo’n chaotische situatie”, vertelde een inwoner gisteren.

Sinds in 1994 de oorlogen in Oost-Congo begonnen, is Goma twee keer eerder ingenomen en verscheidene malen belegerd. Bij die conflicten speelden de buurlanden Rwanda en Oeganda een belangrijke rol. Zij zijn uit op de enorme rijkdom aan goud, coltan en andere grondstoffen in Oost-Congo. In 1998 vielen veel buurlanden Oost-Congo binnen: Angola, Namibië, Zimbabwe, Rwanda en Oeganda. Het was het begin van de zogenaamde ‘Afrikaanse Wereldoorlog’, die vijf jaar duurde en in totaal ruim vijf miljoen levens eiste.

Het gevaar is dat er nu een nieuwe grote gevechtsronde in het Grote Merengebied uitbreekt. De Congolese president Joseph Kabila heeft de internationale gemeenschap er de afgelopen maanden van overtuigd dat Rwanda verantwoordelijk is voor de opgelaaide strijd. Als Kabila zijn bondgenoot Angola hier ook van weet te overtuigen, bestaat de kans dat het Angolese leger zich mengt in de strijd tegen M23. Dan wordt ook rechtstreekse interventie van het Rwandese leger een mogelijkheid.