Een lokstof om een plaagrups te foppen

Ze volgen een geurspoor, de opvallende treintjes van eikenprocessierupsen. Maar welk? Onderzoekers van Plant Research International, onderdeel van Wageningen UR, hebben de geurcocktail uit de rupsen geïsoleerd. Ze kunnen de plaagdieren er perfect mee om de tuin leiden, bijvoorbeeld in rondjes laten lopen. In de toekomst willen de Wageningers de geurstof synthetisch namaken en inzetten om de dieren te vangen en zo overlast te bestrijden.

Eikenprocessierupsen komen van nature in Europa voor. Sinds een jaar of twintig veroveren ze Nederland vanuit het zuiden. De rupsen komen in grote concentraties voor en zorgen daarbij soms voor overlast: de microscopisch kleine haartjes veroorzaken bij mensen allergische reacties. Rond bebouwing en recreatieplekken worden de rupsen daarom actief bestreden. Dat gebeurt meestal door nesten weg te branden. Er zijn opties voor biologische bestrijding met bacteriën , maar ook andere vlindersoorten lijden daaronder.

De Wageningers pakken het anders aan: ze spelen in op het typische processiegedrag van de rupsen. Die lopen het liefst in lange kop-staartcolonnes van soms wel honderden dieren. „De rupsen moeten bij elkaar blijven om te overleven”, vertelt onderzoeker Kees Booij van Plant Research International. „Om elkaar niet te verliezen tijdens hun zoektocht naar eten, houden ze steeds kop-staartcontact.” Daarbij zijn er volgers en leiders, al vanaf het moment dat ze uit het ei kruipen. Booij: „Er was een vermoeden dat leiders een geur afgeven, maar er is nog nooit aangetoond om welke chemische stof het gaat.”

Als eersten hebben de Wageningers nu een extract in handen waar de geurstof zeker bij zit. De rupsen produceren deze stof waarschijnlijk in klierweefsel aan de onderkant van het lichaam. Nu willen de onderzoekers bekijken wat je er het beste mee kunt doen: de rupsen naar een val lokken, eindeloos in rondjes laten lopen of simpelweg in verwarring brengen.