What went wrong?

Intellectuele eerlijkheid dwingt mij tot zelfonderzoek naar de vraag waarom mijn voorspelling niet uitkwam dat Mitt Romney de Amerikaanse presidentsverkiezingen zou winnen. In plaats van een ‘enerzijds-anderzijdsverhaal’ op verkiezingsavond nam ik het risico van de voorspelling, maar ik zat ernaast.

I adMitt it.

Ik was voor Romney. De vader was een beetje de wens van de gedachte. Een keuze voor Romney was evenwel democratisch en legitiem. In 2008 was ik voor Obama, maar ik vind zijn economisch beleid middelmatig. Hij wil van de Verenigde Staten een Europese welvaartsstaat maken, hoewel die welvaartsstaten wegzinken in permanente crisis. Europa is niet gebaat bij een Amerika dat Europese fouten herhaalt. Romney is een gematigde Republikein en een ervaren zakenman en bestuurder. Ruim 58 miljoen Amerikanen vonden dit ook.

Soms kreeg ik de indruk dat steun voor Romney in Europa werd beschouwd als onfatsoenlijk of misdadig. Thomas von der Dunk noemde mij in de Volkskrant van 11 november „de Nederlandse Donald Trump”, omdat deze vastgoedmagnaat Romney steunde. Om die titel te kunnen opeisen, mis ik zowel de haardracht als het financieel vermogen van Trump.

In België was het nog erger. Ik verscheen op verkiezingsavond op de Vlaamse televisie en bleek zowaar de enige politicus die voor Romney was. Aan de gastentafel was er niemand; in de studio evenmin. Oh ja, een journalist had nog wat rond gebeld. Wat bleek? Er was toch nog iemand: Filip Dewinter van het Vlaams Belang. Hierop kreeg ik het gevoel in een Neurenbergtribunaal te zitten. De Belgische steun voor Obama was 99,9 procent. De ‘pro-Romney-eenmanslobby’ was een eenzame tocht door een zee van Obamagroupies.

Om de kandidatuur van Romney aannemelijk te maken, moest ik een electorale route uittekenen waarlangs hij president kon worden. Veel opties waren er niet. Ik was te gast op de Republikeinse Conventie in Tampa. Daar sprak ik met strategen. Zij rekenden in 2012 op een lagere opkomst dan in 2008. Dit zou resulteren in minder enthousiasme voor Obama en meer voor Romney, vooral onder blanke kiezers. Romney zou de staten winnen die John McCain, de Republikeinse kandidaat in 2008, won en daarbovenop staten als Florida, North Carolina, Virginia, Ohio en enkele andere, om de kaap te nemen van 270 kiesmannen. Vooral na het debat tussen Romney en Obama op 3 oktober in Denver groeide het zelfvertrouwen aan Republikeinse zijde. Ik kreeg een mooie plaats toegezegd bij de inauguratie van Romney, op 20 januari 2013! Maar de verkiezingsnacht – op 7 november, mijn verjaardag bovendien– eindigde in een kater. Alle Vlaamse media belden me met de lollige vraag of de verjaardagstaart nog smaakte, weliswaar zonder kers op de taart.

Het verrassende van de verkiezingsuitslag was niet zozeer dat Obama 9 miljoen stemmen minder had dan in 2008, maar vooral dat Romney 2 miljoen stemmen minder kreeg dan McCain in 2008. Hiermee miste Romney zijn boost. Hij won twee staten meer dan McCain: North Carolina en Indiana. In Florida kwam hij op 8,4 miljoen kiezers slechts 74.000 stemmen tekort. Bovendien won Obama Virginia met 50,8 procent en Ohio met 50,1 procent. Zijn mobilisatie in de swing states was beter dan die van Romney. In stemmenaantallen waren de marges smaller dan de uitslag van het kiescollege (332 versus 209) doet vermoeden. Waren er 300.000 stemmen anders gevallen, over vijf staten, dan zou Romney hebben gewonnen.

Door de lagere opkomst van blanke kiezers werd de geringere steun voor Romney onder Latinostemmers niet gecompenseerd. George W. Bush haalde in 2004 ruim 40 procent van de Latinostemmen. McCain daalde in 2008 tot 31 procent. Romney stagneerde op 27 procent. Bush won nog New Mexico, Nevada en Colorado. Romney verloor deze alle drie. Republikeinen moeten hun anti-immigratiestandpunt loslaten. Romney trapte tijdens de voorverkiezingen in de val toen zijn rivaal Rick Perry, gouverneur van Texas, fulmineerde tegen immigratie. Romney overtrof hem en riep illegalen op tot ‘zelfdeportatie’. Hiermee joeg hij Latinostemmers weg.

Republikeinen moeten lessen trekken uit deze nederlaag. Romney werd – zowel door zijn Republikeinse rivalen in voorverkiezingen als nadien door Obama – afgeschilderd als superrijk, als belastingontduiker en als banenvernietiger. Romney heeft te laat gereageerd en kreeg een imagoprobleem, zelfs bij zijn achterban. Zijn profiel vervaagde. Voor de gewone man was hij te veel big business. Voor Tea Party-aanhangers was hij te gematigd. Republikeinen moeten Latinovriendelijker worden. Veel ogen zijn gericht op Marco Rubio, senator uit Florida. Hij verkende dit weekeinde al Iowa, startstaat voor presidentiële campagnes. Rubio is de winnaar bij Romneys verlies.

Amerikaanse analisten die ernaast zaten, doen – behalve Karl Rove – boete. De één gaat door het stof, de ander op dieet. Mijn secretaresse steunde Obama, vierde diens overwinning op Times Square en schonk mij de voorpagina van The New York Times: ‘Obama’s Night’. Uw columnist heeft in boetedoening de voorpagina ingelijst en boven zijn bureau gehangen. Obama won, maar een kritische benadering blijft nodig – nu meer dan ooit.

Derk Jan Eppink is journalist, publicist en zit in het Europees Parlement voor de Belgische partij Libertair, Direct, Democratisch.