Wat heeft Obama hier nog te zoeken?

Net als voorganger Bush steunt president Obama Israël volledig. Maar de situatie in de regio is ingrijpend veranderd.

Israelis look up as a siren signals the warning of incoming rockets in the southern city of Ashkelon November 19, 2012. Israel bombed dozens of targets in Gaza on Monday and said that while it was prepared to step up its offensive by sending in troops, it preferred a diplomatic solution that would end Palestinian rocket fire from the enclave. REUTERS/Amir Cohen (ISRAEL - Tags: MILITARY POLITICS CONFLICT) REUTERS

Washington. De Amerikaanse president Barack Obama schaarde zich gisteren, zoals hij de afgelopen dagen steeds deed, volledig achter Israël. Hoewel hij zei dat hij „liever” geen Israëlisch grondoffensief ziet, zei hij dat de bondgenoot het volste recht heeft zich te verdedigen tegen raketaanvallen vanuit Gaza. „Wij zullen Israëls recht op zelfverdediging blijven verdedigen.”

Het is een standpunt dat, paradoxaal genoeg, voorspelbaar en nieuwswaardig tegelijk is. Obama’s reactie kwam bijna woordelijk overeen met die van zijn voorganger George W. Bush aan het einde van 2008. Dat was aan het begin van het laatste grote Israëlische offensief tegen Hamas. Ook toen zei de Amerikaanse regering dat Israël zich kon en mocht verdedigen tegen aanhoudende raketbeschietingen.

Alleen: Obama is Bush niet, en 2008 is 2012 niet. Obama is zojuist met een groot mandaat herkozen als president, terwijl Bush’ aan het einde van zijn laatste periode zat en weinig meer kon bereiken. Daarbij is het Midden-Oosten in vier jaar tijd grondig veranderd. Egypte is steeds minder een stabiele bondgenoot, en Israël, de beste vriend in de regio, trekt zich ook steeds minder van de Amerikanen aan. Benjamin Netanyahu, die een gespannen relatie onderhoudt met Obama, stevent af op een grote overwinning in de komende verkiezingen in Israël.

Tijdens de campagne voor de presidentsverkiezingen werd door zowel linker- als rechterzijde gezegd dat Obama na de verkiezingen veel strenger voor Israël zou worden dan ervoor. Progressieven hoopten het, conservatieven vreesden het. Obama probeerde aan het begin van zijn presidentschap de Israëlische nederzettingenpolitiek te stoppen, maar zijn interventie mislukte. Sindsdien deed hij geen pogingen het vastgelopen vredesproces op gang te helpen. Peter Beinart, een prominente Joods-Amerikaanse publicist, schreef op verkiezingsdag op zijn blog Open Zion: „Het Israëlisch-Palestijnse conflict gaat het post-Amerikaanse tijdperk in.”

Obama heeft zijn aandacht allang verplaatst naar andere delen in de wereld. Niet voor niets deed hij zijn uitspraken over Gaza in Thailand, waar hij begon aan een reis langs Aziatische landen die het speerpunt in de Amerikaanse buitenlandse politiek moeten worden: Thailand, Birma en Cambodja. Obama ziet economisch en strategisch meer in de banden met landen in Zuidoost-Azië, waar de invloed van grootmacht China groeit. In het Midden-Oosten is vooral teleurstelling te halen.

Achter de schermen probeert de Amerikaanse regering de partijen wel degelijk tot een staakt-het-vuren te bewegen. Cruciaal is de opstelling van Egypte. Onder Hosni Mubarak wisten de VS Egypte vaak een bemiddelende rol te laten spelen. Nu is die taak veel lastiger, omdat de Amerikaanse regering zich weinig raad weet met de Moslimbroederschap-regering van Mohammed Morsi. De Moslimbroederschap onderhoudt banden met Hamas, terwijl Mubarak een bedreiging in de beweging zag.

De vriendschap tussen Egypte en de VS staat voor een serieuze test. Jaarlijks betalen de Amerikanen ongeveer 1,3 miljard dollar per jaar aan (militaire) hulp, maar ze verwachten wel dat Egypte de rol zal spelen die het onder Mubarak speelde.

Morsi speelt het spel mee. Hij stuurde premier Hisham Kandil naar Gaza om solidariteit te tonen met Hamas. Tegelijkertijd houdt hij Rafah, de grensovergang tussen Egypte en Gaza, vrijwel gesloten. De VS en Israël zijn bang voor vrij verkeer vanuit Gaza naar de Sinaï. Daarbij is Kairo als vanouds het centrum van diplomatiek verkeer tussen de strijdende partijen en internationale gemeenschap.

Als Obama zich tijdens zijn tweede periode meer met het Midden-Oosten wil bemoeien, dan zal het op het dossier-Iran zijn. Obama heeft Israël toegezegd dat hij niet zal toestaan dat Iran een nucleair wapen zal verkrijgen. Het omstreden Iraanse atoomprogramma is een heikel punt in het Congres, dat Israël zeer gunstig gezind is. Iran is een binnenlands-politiek thema voor Obama, terwijl de Palestijnen dat niet zijn.