Nog onzeker of 'kans op psychose' echte ziekte is

Is ‘een grote kans om een psychose te krijgen’ nu een ziekte of niet? Tot afgelopen april was ditpsychosis risk syndrome kandidaat voor opname in DSM5, het nieuwe handboek met diagnostische kenmerken voor psychiatrische ziekten.

Het is een van de meest omstreden nieuwe ziekten in het concept-DSM5 dat – als alles verder volgens plan verloopt – volgend jaar mei van kracht moet worden. De kritiek heeft ertoe geleid dat de aandoening afgelopen april verhuisde naar een appendix van de ontwerp-DSM5. Daar staan ziekten waar „verder onderzoek naar nodig is voordat ze kunnen worden opgenomen”.

Met die verplaatsing veranderde de ziekte ook van naam. In plaats van psychosis risk syndrome is het nu attenuated psychosis syndroom. Het gedempte, of zwakke psychose syndroom.

Mensen met dat syndroom zijn herkenbaar, hebben vaak een hulpvraag en ze kunnen worden geholpen. En in wezen gaat het nog steeds om mensen met een zeer hoge kans op psychose of schizofrenie, waarbij behandelaren willen voorkomen dat ze doorschieten. Dat staat in een vandaag uitgekomen overzichtsartikel in het tijdschrift Archives of General Psychiatry. Het is geschreven door ruim twintig psychose- en schizofreniedeskundigen, afkomstig van een vijftiental universiteiten en klinieken in de VS, Canada, Australië en West-Europa. Het review laat zich lezen als een ondersteuning voor de uiteindelijke invoering van de ziekte in DSM5, terwijl de conclusie ook is: ja, er is meer onderzoek nodig.

De onderzoekerscoalitie schrijft dat twee decennia onderzoek naar de prodromale, of voorafgaande verschijnselen die aan een eerste psychose voorafgaan veel heeft geleerd over de kenmerken van mensen die later psychotisch worden.

Tot dusver zijn er een achttal vrij kleine onderzoeken gedaan, die ieder apart meestal geen harde conclusies toelaten. Maar er is wel een trend: psychologische behandeling en antipsychotische mediciatie halveert ruimschoots het risico om binnen een jaar na begin van de behandeling de eerste echte psychose te krijgen. Dat klinkt indrukwekkend, maar zeven grote onderzoeken zijn nog bezig. En de grote vraag is natuurlijk of het effect langer dan een jaar aanhoudt. Vast staat dat de meeste mensen met een flinke kans op psychose – de schattingen lopen uiteen van 2 tot 10 procent – die psychose nooit krijgen. De onderzoekers concluderen toch dat inmiddels de mogelijkheid bestaat om – liefst met psychotherapie – het lot daadwerkelijk te veranderen voor mensen die kwetsbaar zijn voor deze psychiatrische ziekten.