Het omver gereden Amsterdamse Lieverdje is niet zomaar een beeldje

De Duitse vrachtwagen, met achter hem het in Amsterdam zo wereldberoemde beeldje; met sokkel en al tegen de tegels. Foto Mark-Edward Schaap

Het beroemde beeldje Het Lieverdje, de plek waar de roerige jaren zestig in Nederland begonnen met anti-rookmanifestaties en Provo’s, is verdwenen van het plein in het hartje van Amsterdam, het Spui, waar het sinds 1960 stond. Het beeldje was ooit middelpunt van het ‘magies sentrum’ in de hoofdstad.

Het beeld is beschadigd, nadat vanochtend rond kwart over tien een vrachtwagen die achteruit het plein op reed het Lieverdje met sokkel en al ondersteboven reed. Het beeldje van brons, dat een Amsterdams straatschoffie voorstelt, is bij de enkels gescheurd. De gemeente wil het zo snel mogelijk laten herstellen in een bronsgieterij en terugplaatsen. Vooralsnog is het Spui-plein nu leeg.

Niet zomaar een beeldje

Het Lieverdje is niet zomaar een beeldje. Het vormde in de jaren zestig en zeventig het middelpunt van Amsterdam als ‘magies sentrum’ van de wereld, de plek van waaruit liefde, vrede en vrijheid op gebied van drugsgebruik en zeden de wereld zouden veroveren – hoopten de idealisten van toen.

Het Lieverdje was een beeldje dat op het Spui is geplaatst op initiatief van Parool-journalist Henri Knap. Hij vond dat er al zoveel standbeelden waren van mannen en vrouwen die al iets bereikt hadden, dat er ook een beeldje moest komen voor iemand die nog van alles kon worden, zoals het Amsterdamse straatschoffie, tuk op een kattenkwaad, maar met een gouden hart. Kortom: een lieverdje, op zijn Amsterdams ironisch uitgesproken. Kunstenaar Carel Kneulman maakte een ontwerp in gips. Knap wilde dat in brons, maar dat kostte geld: een vriend met een hoge functie bij een sigarettenfabriek betaalde het. Zo kwam in 1960, betaald door de sigarettenindustrie, het Lieverdje op het Spui.

De NOS over het omvergereden beeldje in Amsterdam:

Het Lieverdje: de toekomstige verslaafde consument

Dat beeldje werd een paar jaar later, in 1964, de plek waar ex-glazenwasser en kunstenaar Robert Jasper Grootveld (1932- 2009) zijn wekelijkse anti-rookmanifestaties hield. Hij zag in het beeldje de toekomstige verslaafde consument. Hij hield ’s nachts acties, verkleed als sjamaan, stak kranten rond het beeld in brand en riep kreten tegen de ‘misselijkmakende middenstand’ en slogans als ‘Een tevreden roker is geen onruststoker, uche, uche, uche…’

Die acties werden steeds door de politie gestopt, maar trokken steeds meer belangstellenden en geestverwanten, zoals Roel van Duijn en Rob Stolk, die bij het Lieverdje pamfletten uitdeelden en daar de Provo- beweging (van Provokatie) begonnen. Grootveld riep Amsterdam uit tot ‘magies sentrum’ van de wereld, met het Spui – het Lieverdje – als middelpunt.

Het magisch centrum van de wereld is Amsterdam al lang niet meer, en nu moet het ook tijdelijk nog het Lieverdje missen, vanwege een Duitse vrachtwagenchauffeur die niet uitkeek.

Na zijn overleden werd anti-rookgoeroe Robert Jasper Grootveld begraven in Amsterdam, maar niet voordat zijn kist langs het Lieverdje werd gedragen. Beelden van de NOS: