‘Het is tijd voor zelfcivilisatie’

Peter Westbroek: ‘Het gaat me om wetenschap als levensoriëntatie’ (Foto Roger Cremers)

Vanuit de ruimte kan de mens zijn eigen planeet in ogenschouw nemen. Geoloog Peter Westbroek schreef een boek over de noodzaak van ‘planetaire zelfkennis’. Dirk Vlasblom sprak hem.

 

De omslagfoto van De ontdekking van de aarde is een montage. In een antieke globehouder, tussen in leer gebonden folianten, hangt de aardbol. Alleen is dat geen houten globe met getekende continenten, maar de aarde zoals ze met Kerstmis 1968, gezien door het raam van Apollo 8, opkwam boven het maanoppervlak. Aarde werd toen voor het eerst in volle glorie gefotografeerd vanuit de verre ruimte, met een oplichtende atmosfeer.

Auteur van het boek is Peter Westbroek, emeritus hoogleraar geofysiologie aan de Universiteit Leiden. Volgens hem markeert de Apollo-foto van planeet Aarde het begin van wat hij noemt ‘planetaire zelfkennis’: door de ogen van drie astronauten keek de aarde als het ware voor het eerst naar zichzelf.

De ontdekking van de aarde is Peter Westbroeks ambitieuze, maar heel leesbare poging om geologie, biologie en sociale wetenschap bij elkaar te brengen. Hij sluit aan bij een nieuwe, wetenschappelijke benadering van de planeet aarde die disciplines wil overstijgen: Earth System Science. Daarin worden de nieuwste inzichten van geofysica, biologie en klimaatwetenschap verwerkt in één alomvattende systeemtheorie. Westbroek levert een oorspronkelijke bijdrage aan deze nieuwe systeemleer door de mens daarin een plaats te geven. Zijn boek is de eerste poging om dit weidse panorama uit te tekenen voor een breed publiek. Hij heeft er sinds zijn emeritaat in 2002 aan gewerkt.

Toen Apollo 8 zijn beelden naar de aarde stuurde, was Westbroek 31 jaar. Hij was niet meteen onder de indruk, vertelt hij thuis in Leiden. „Wij waren door de oorlog in Vietnam hevig anti-Amerikaans en ik vond al die technologie geen antwoord op de problemen van toen. Pas later ben ik gaan inzien dat dit een Eureka-moment was voor de mensheid, dat van alles teweeg bracht: het nadenken over klimaatverandering, het onderzoek naar Global Change, uitmondend in Earth System Science. Toen is het begonnen.”

Dit interview werd afgelopen vrijdag gepubliceerd in Boeken. Abonnees van de digitale editie lezen het hele interview hier.