Fijne verjaardag

Een kind is opgewonden, een groot mens vindt het vaak vooral gedoe. Elke week bespreekt Arjen van Veelen een ‘mythe’ waar de mens in gelooft. Vandaag: jarig zijn.

Van harte gefeliciteerd met je verjaardag! (Ik ga er voor het gemak even van uit dat je inderdaad jarig bent. En zo niet vandaag, dan toch vast onlangs, of binnenkort, vroeg of laat is iedereen jarig, dus: hieperdepiep hoera!)

Jarig zijn is zo simpel. Vandaag vier je dat je bijzonder bent. En je bent bijzonder, omdat je ooit, zomaar, op aarde bent gekieperd. En dat je daar nog steeds loopt, jouw feestje viert. Heel bijzonder ben je, net als iedereen.

Maar omdat we nu eenmaal niet allemaal tegelijk bijzonder kunnen zijn, hebben we het zo geregeld dat iedereen om beurten gedurende exact 24 uur extra bijzonder is. Dat is de essentie van jarig zijn: een etmaal ben je speciaal. Samen met miljoenen andere jarige aardbewoners. Zo simpel is het.

Simpel? Misschien vind je jarig zijn heel ingewikkeld. Misschien denk je dat het niet voldoende is om formeel jarig te zijn, maar dat je je ook jarig moet voelen. Want daar vragen de mensen vandaag naar: voel je je een beetje jarig?

En misschien denk je dat je je niet alleen jarig moet voelen, maar dat je het ook nog moet vieren. Want ook daar vragen de mensen naar, al weken lang: ga je er nog wat aan doen?

Zo wordt je verjaardag een klus waar je zelf niet op zat te wachten. Misschien zit je zelfs met deze feestelijke dag in de maag. Dus stuur je uiteindelijk lastminute zo’n halfslachtig mailtje rond. ‘Ik vier het dit jaar niet echt, maar ik zit wel toevallig zo en zo laat in dat en dat café. Eerste rondje is voor mij.’ Nou, enorm hieperdepiep.

Gek is dat: toen je klein was, kon je de dag voor je verjaardag niet slapen van opwinding. Nu is het vaak vooral gedoe. Ooit kroop je supervroeg uit bed om alles te inspecteren, de slingers, de versierde stoel, de ingepakte cadeaus (zag je daar niet duidelijk de contouren van een Playmobil-piratenschip!). Koning voor een dag was je. Je had zelfs het privilege om te kiezen wat het avondeten werd. Ha! Patat!

Op school moest je op een stoel staan terwijl de hele klas voor je zong, wat eventjes ongemakkelijk voelde, maar verder was het een dag van ongecompliceerd geluk: de prettige geur van uitgeblazen kaarsjes, het woest scheuren van papier, cola drinken met zo’n kronkelrietje, je oma die een reusachtig geldbedrag in je knuisten stopte, je vader met een fototoestel en jij die zoveel vingers opstak als je jaren telde.

Wat is er gebeurd met deze dag waar je ooit zo naar uitkeek? Wanneer ging het mis?

Ja, nu maak je weliswaar grappen over verjaardagen van saaie mensen, die bijna tegensputterend het feest van het leven vieren, het liefst in een kring, met stilvallende gesprekken en met kwarktaart – een rampformule die ze toch elk jaar weer uit de kast halen, alsof ze niet vieren, maar rouwen, alsof de kaarsjes die ze uitblazen een tussentijdse begrafenis symboliseren van alle jaren die voorgoed voorbij zijn. Life is a box of chocolates en hij is al bijna leeg.

Daar maak je grappen over, maar is je eigen verjaardag dan zo’n feest? Dat je zelf het avondeten mag uitkiezen – tja, dat doe je iedere dag al. En nu moet je zelf nog afwassen ook.

Fotomoment? Elke dag maak je wel foto’s. Want elke dag in je leven wordt geacht een feest te zijn, een evenement. Elke dag is speciaal (dus geen enkele meer). Je verjaardag hoeft van jou niet zo nodig (maar toch ben je intens teleurgesteld als anderen ook zo over je verjaardag denken).

Tragisch, toch? Het hele jaar loop je te rennen, te zwoegen, te zweten, te smijten met je tijd; je hele leven is een eindeloze brij, en dan is er één dag per jaar dat je het mirakel van je bestaan mag vieren, en dan zeg je: ‘nah, ik sla liever over, zo’n gedoe’.

Je kunt je verjaardag natuurlijk negeren, maar je verjaardag negeert jou niet. Zie al de felicitaties op je Facebook-prikbord. Een bombardement, zelfs van mensen die je maar half kent. Maar wat betekent dat? Dat vroeg de Amerikaanse journalist David Plotz zich ook eens af. Hij nam de proef op de som: hij veranderde op zijn Facebook-profiel zijn geboortedatum enkele malen. Op 11 juli kreeg hij 119 felicitaties. Op 25 juli nog eens 105 (bijna de helft van mensen die hem twee weken eerder ook van harte hadden gefeliciteerd). En drie dagen later, toen hij weer zogenaamd jarig was, kreeg hij nog eens 71 felicitaties. In totaal zestien vrienden hadden hem drie keer nietsvermoedend van harte gefeliciteerd. Bijna even pijnlijk als een verkeerd cadeau.

Zelfs als het wel op de juiste dag is, heeft dat feliciteren iets voorgeprogrammeerds. Want waar feliciteren mensen je mee? Dat je er weer een jaar op hebt zitten? Maar is dat een prestatie? Jouw echte prestaties – de heuvels die je bedwong terwijl niemand keek – dáár werd je nooit voor gefeliciteerd. Maar nu je er een jaar op hebt zitten, is het: wat goed zeg! Gefeli!

Verjaardagen zijn speciale gelegenheden waarop je vrienden kunnen laten blijken dat ze je totaal niet kennen.

En hoe goed kennen we onszelf? We maken het onszelf onnodig moeilijk. Verjaardagen zien we als jaarrekeningen, met onze leeftijd als meetlat. Het getal van de kaarsjes op de taart – 16, 27, 30, 49, 88 – zegt dan wat we bereikt moeten hebben volgens verwachtingen van anderen. Een dag dat we tellen: grijze haren, echte vrienden, dromen die niet meer haalbaar zijn, dat het nu echt te laat is om ooit nog te leren golfsurfen (denk je).

Hoe je je verjaardag viert, vertelt iets over hoe je leeft. Vaak leef je niet, maar zit je je tijd uit.

Misschien denk je: mijn verjaardagen zijn wél leuk. Dan heb ik niets gezegd. . Maar velen vieren hun verjaardag omdat dat nu eenmaal moet. Dat merk je het best aan de liedjes. ver de liefde is een eindeloze reeks van ontroerende songs geschreven, maar zodra we het leven zelf bezingen, is dit het repertoire:

Ei, ei, ei,

we zijn zo blij,

Want Dinges die is jarig

en dat vieren wij!

En dat dan begeleid door de vrolijke tonen van een papieren roltoeter. En het genot van Multivlaai. Dat vinden we allen zo prettig. Ja, ja.

Het is zo simpel. Je bent ooit zomaar op aarde gekieperd. En je loopt er nog steeds rond. Net als iedereen. Van harte, dus. Je bent een etmaal bijzonder. En je hoeft helemaal niets. Ik wens je enkel toe dat je elke dag van je leven leeft (aldus een verjaardagsgroet van Jonathan Swift). Wat wil je nog meer? Een versierde bureaustoel? Of dat ik een liedje voor je zing? Ei, ei? Zeg het maar, hoor, het is jouw feestje.