'Kinderen van nu sterven vijf jaar eerder dan hun ouders'

De aanleiding

Sportfabrikant Nike heeft een nieuwe reclame, getiteld Extra Time. In het filmpje van anderhalve minuut krijgen kinderen van allerlei nationaliteiten een vraag voorgelegd: als je vijf jaar extra had op deze aarde, wat zou je er dan mee doen? Van alles, zo blijkt: meer hamsters kopen, zieke mensen beter maken of naar buitenaardse wezens op zoek gaan.

Het filmpje eindigt met een stelling: voor de eerste keer in de geschiedenis is de verwachting dat deze generatie vijf jaar eerder sterft dan hun ouders. next.checkt-lezer Bas Vink vroeg de redactie uit te zoeken of dit klopt.

Waar is het op gebaseerd?

Nike verwijst in de reclame naar de Designed to Move-campagne: een samenwerkingsverband van zeventig organisaties, die in 2010 een ‘physical activity action agenda’ opstelden: een rapport van 142 pagina’s over obesitas. Directeur van Designed to Move is Nike-directeur Charlie Denson. Nike baseert zich dus in de reclame op een rapport dat door henzelf is gefinancierd.

In het rapport worden de kosten van niet bewegen in kaart gebracht. Een ‘zeer gevaarlijke cyclus’, aldus het document. Kinderen die niet bewegen verdienen minder, betalen meer aan ziektekosten, zijn vaker ziek en ‘kunnen tot vijf jaar minder leven’. De laatste uitspraak is gebaseerd op een artikel uit The New England Journal of Medicine uit 2005. In dit onderzoek staat dat de ernst van obesitas, vooral onder kinderen, zo groot is dat obesitasgerelateerde ziekten als diabetes en kanker de levensverwachting van deze generatie ernstig kunnen gaan bekorten. „Het levensverkortende effect van obesitas kan stijgen van het huidige niveau van eenderde tot driekwart jaar naar twee tot vijf jaar, of meer, in de komende decennia als kinderen die nu te dik zijn dit doorzetten als ze ouder worden.”

En, klopt het?

Het Designed to Move-rapport richt zich op de Verenigde Staten. De levensverwachting is er, voor een westers land, relatief laag: 78,2 jaar. Ter vergelijking: in Nederland is dit 79,8 jaar. In Nederland neemt de levensverwachting de laatste jaren snel toe, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In de periode tussen 2000 en 2011 steeg de levensverwachting bij mannen met 3,6 jaar. Vrouwen boekten in deze periode een winst van 2,3 jaar. In de Verenigde Staten ligt de levensverwachting lager vanwege een ongezondere levensstijl en slechtere toegang tot medische voorzieningen. Om die reden zijn er zelfs staten, zoals Louisiana en Mississippi, waar de levensverwachting daalt. Maar in de VS als geheel stijgt de levensverwachting. De levensverwachting in ontwikkelde landen neemt al honderd jaar met gemiddeld 0,2 jaar per jaar toe, blijkt uit het Kernrapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2010 van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.

Terug naar de stelling uit de reclame van Nike: voor de eerste keer in de geschiedenis is de verwachting dat deze generatie vijf jaar eerder sterft dan hun ouders. In The New Journal of Medicine wordt inderdaad een getal van vijf jaar genoemd, maar in een andere context. The New England Journal of Medicine stelt dat obesitas het leven met vijf jaar kan bekorten, maar dit zegt niks over de totale levensverwachting. Er staat nergens dat kinderen vijf jaar korter leven dan hun ouders. Integendeel, het artikel houdt een slag om de arm: „Als er geen maatregelen worden genomen om obesitas tegen te gaan zou de jeugd van vandaag, gemiddeld, minder ongezond gaan leven of misschien zelfs korter leven dan hun ouders.”

Zelfs met deze voorzichtige stelling dat overgewicht misschien ertoe zou kunnen leiden dat deze generatie korter leeft dan hun ouders bevinden de auteurs zich in een minderheid, zegt hoogleraar ouderengeneeskunde Rudi Westendorp van de Universiteit Leiden. De wetenschap is er nog niet uit. Er zijn zelfs onderzoeken die geen verband aantonen tussen overgewicht en eerder sterven. Wat alleen had kunnen kloppen, zegt Westendorp, is als Nike had gesteld dat ‘kinderen die bewegen vijf jaar langer leven dan kinderen uit dezelfde generatie die niet bewegen’.

Conclusie

In een nieuwe reclame van sportfabrikant Nike wordt gesteld dat deze generatie (kinderen) vijf jaar eerder sterft dan hun ouders. Nike baseert zich op een onderzoek genoemd in de Designed to Move-campagne van het bedrijf, dat bewegen moet stimuleren. Het onderzoek wat aan het cijfer ten grondslag ligt, van The New England Journal of Medicine, wordt echter verkeerd geïnterpreteerd. In het artikel staat dat de levensverkorting door obesitas kan oplopen tot vijf jaar. Maar dat betekent niet automatisch dat de uiteindelijke levensverwachting van de gehele generatie ook vijf jaar lager ligt.

Bewegen heeft waarschijnlijk wel invloed op de levensverwachting, maar niet zoveel dat de winst op andere terreinen (minder roken, medische innovatie) wordt gecompenseerd. Deze generatie zal daarom opnieuw naar alle waarschijnlijkheid een hogere leeftijdsverwachting hebben dan hun ouders. Wij beoordelen om die reden de stelling als onwaar.

    • Stijn Bronzwaer