‘Ik speel een beetje met hun jargon’

Docent Ton van Haperen schrijft columns, artikelen en boeken over onderwijs. Hij staat ruim 25 jaar voor de klas als leraar economie en hij is lerarenopleider.

„Als leraar is het mijn angstdroom dat het niet meer lukt les te geven. Je moet de kloof met leerlingen overbruggen en dat moet met taal. Als je begrippen rondstrooit en alleen vaktaal gebruikt, ben je kansloos, want dan gaan ze er niks van snappen. Je vereenvoudigt die begrippen, zelfs als je weet dat het dan niet meer precies klopt, wat je later, als ze meer weten, weer moet goedmaken.

„Vandaag nog had ik een leerlinguit de derde met een 1,5 voor zijn eerste proefwerk. Die bleek geen idee te hebben gehad waar het over ging, hij had niets begrepen van de termen die ik had gebruikt. We hebben dus volledig langs elkaar heen gepraat. Dat moet ik repareren.

„Het gaat niet alleen om duidelijk uitleggen. Je moet ook laten merken dat je hun jargon kent en daarmee een beetje kunt spelen. Als je dat niet doet, wordt het lastig contact te maken. De hype is nu bijvoorbeeld New Kids. Die beginnen elke zin met Jonguh! Dat vinden zij heel leuk. Je moet laten merken dat je dat weet en op het juiste moment van spanning iemand kunt aanspreken met Jonguh! Door dat jargon te ridiculiseren, maak je duidelijk: zo doen we dat hier niet. Dat werkt beter dan dat ik ze het hele referentiekader van waarden en normen ga uitleggen. Ik corrigeer ze ook als ze bijvoorbeeld ‘hun hebben’ zeggen. Dat is steeds weer een act die je opvoert. Leerlingen willen gecorrigeerd worden, ze vinden dat dat hoort.

„Ja, ik ben wel eens bang dat ik de aansluiting ga missen. Ik zie het wel gebeuren bij oudere collega’s. In 6-vwo gaat het nog wel, die willen gewoon hun examen halen. Maar je krijgt ook dertig 3-havo’ers die je klas binnenhollen en denken dat ze leuk zijn. Als zij merken: ‘die man begrijpt ons niet’, dan is het over.”

Interviews: Marlies Hagers