Gewoon wijnadvertenties of aanslag op onafhankelijkheid?

Crisis bij Portugals leidende dagblad Público. Oplage en kwaliteit dalen en onder de redacteuren heerst een smeulend ongenoegen jegens de nieuwe hoofdredacteur.

Hoofdredacteur Bárbara Reis zoekt manieren om geld te verdienen.

„Público verwordt tot een luchtig dagblad voor de flanerende elite”, zegt een journalist die onlangs geslachtofferd werd bij een massaal ontslag bij de krant. „Driekwart van de redacteuren zegde het vertrouwen op in de hoofdredactie, maar die zwijgt daarover.” Die hoofdredacteur heet Bárbara Reis en ze zegt geen redactionele crisis te herkennen, evenmin als de popularisering van haar Público: „We kunnen niet meer dezelfde krant maken, maar ik vecht voor het behoud van onze goede journalistiek.”

Vorige maand ontsloeg de directie een kwart van haar bijna tweehonderd medewerkers, de dalende inkomsten uit verkoop en advertenties werd een ondraagbare last. De kritiek op de vooraanstaande kwaliteitskrant zwol sindsdien aan. De serieuze toon zou vervagen, de onafhankelijkheid raakte bekneld en de redactie staakte.

„De krant verliest gestaag relevantie”,zegt de ontslagen journalist, die alleen off the record wilt spreken. Hij werkte sinds de oprichting in 1990 voor Público. Een tweede bron binnen de krant bevestigt zijn uitspraken. „Politici zijn al gewend aan het idee dat Público niet meer zo gewichtig is als vroeger. Dat bedreigt de democratie.”

De gevolgen worden langzaam zichtbaar; een groep lezers voelt zich teleurgesteld door de afname van kwaliteit. Reis verkoopt drieduizend kranten minder dan acht maanden geleden; de oplage is nu 30.000 exemplaren. Público is nog altijd nummer vier in de ranglijst van betaalde dagbladen. Daarboven komen de Diário de Notícias (34.000) en de Jornal de Notícias (85.000). Sensatiekrant Correio da Manhã (125.000) is de grootste. Portugal heeft tien miljoen inwoners.

Al 23 jaar heeft Público dezelfde eigenaar: Sonae, het winkelconcern van rijkaard Belmiro de Azevedo. Slechts één jaar maakte de krant winst, steeds vergoedde De Azevedo de miljoenen aan onkosten. „Público is te relevant voor het land om failliet te laten gaan, vindt hij”, zegt Reis. Maar dit jaar liep het jaarlijks tekort op van twee tot vijf miljoen euro, en vijf bleek teveel voor de eigenaar. Na twee salarisverlagingen volgden er ontslagen.

De 42-jarige Bárbara Reis neemt drie uur de tijd om de krant door te lichten. Haar voorliefde voor architectuur en moderne kunst, en haar verschijning met roodgestifte lippen en hoge hakken, wekt geregeld wrevel op. Drie jaar geleden trad ze aan als hoofdredacteur, toen de crisis voelbaar werd in Portugal. In haar optiek was de enige remedie de weg vooruit. „Als leidend dagblad moet je leidend zien te blijven, dat kan alleen met investeringen.”

In maart kreeg de papieren krant een nieuw uiterlijk, op Berliner formaat, en de nadruk op „herhalend hard nieuws dat iedereen al kent” werd verlegd naar interviews, reportages en achtergronden. Donderdag lanceert Reis haar nieuwe website. „De westerse wereld en haar leesgewoontes veranderen drastisch. In bed lees ik het eerste en laatste nieuws van de dag op mijn telefoon. Behalve als je mijnwerker bent achtervolgt het nieuws je continu.” Vooral de jongste generatie koopt nauwelijks nog kranten, bemerkt Reis, internet verstrekt immers gratis nieuws. De nieuwe site krijgt een betaalsysteem per artikel.

Om geld binnen te halen creëerde Reis Público Plus, een fonds voor mecenassen die ook in de krant geloven. Het verdubbelde haar buitenlandbudget. „En we schrijven exact hetzelfde op als anders.” Ook de eigen wijnadvertenties, gesponsorde katernen of het bestellen van gerecenseerde boeken schaden het imago van de kwaliteitskrant niet, vindt ze. „We hebben dat geld nu eenmaal nodig, dan is pragmatisme gepast.”

Maar de onafhankelijkheid is niet gewaarborgd, zegt de ontslagen journalist. „In het voorjaar bedreigde een minister een journaliste, die een kritisch artikel had geschreven. De hoofdredactie besloot het niet te plaatsen, sindsdien zijn de relaties onderling bekoeld.” De hoofdredactie vond het artikel niet relevant.

„Het massale ontslag was een kans om lastige geluiden te smoren”, stelt de journalist, „de helft van de kritische redactieraad is ontslagen. De meerderheid van de aangebleven journalisten vindt Reis incapabel, ze heeft geen verstand van politiek en economie, maar er heerst angst om vrijuit te spreken.”

Reis zegt niets van dat beeld te herkennen: „Het is de pijn die bij zo’n droevige beslissing hoort, redacteuren huilen, maar er zijn nog altijd levendige en harde discussies, net zoals ik nog vertrouwen voel.”