Kroatische ‘held’ toegejuicht

De vrijspraak van de Kroatische generaal Gotovina rijt wonden open. Het VN-hof acht oorlogsmisdaden niet bewezen.

Wat in Kroatië wordt gevierd als een grote overwinning, is een klap in het gezicht van de Serviërs. En voor de aanklagers van het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag betekent de vrijspraak van de Kroaten Ante Gotovina en Mladan Markac, vrijdag, een zware tegenvaller.

Generaal Gotovina en politiecommandant Markac werden in hoger beroep vrijgesproken van de zware oorlogsmisdaden waarvoor ze vorig jaar respectievelijk 24 en 18 jaar celstraf hadden gekregen. Gotovina behoorde met de Servische oud-president Milosevic, de Servische ex-legerleider Mladic en de voormalige Bosnisch-Servische leider Karadzic tot de topverdachten.

Het vonnis van de kamer van beroep was ongekend kritisch over het oordeel van de rechtbank in april 2011, voorgezeten door de Nederlander Fons Orie. De rechters hebben zich volgens de kamer van beroep „vergist”.

Ante Gotovina leidde in 1995 de Kroatische militaire ‘Operatie Storm’, waarbij 200.000 Serviërs uit Kroatië werden verjaagd en volgens de aanklacht 800 werden vermoord. Jarenlang was de toetreding van Kroatië tot de Europese Unie geblokkeerd omdat Kroatië de aangeklaagde Gotovina weigerde uit te leveren aan het VN-tribunaal. Intussen staat de toetreding van Kroatië tot de EU gepland voor volgend jaar.

De twee vrijgelaten mannen werden vrijdag in de hoofdstad Zagreb toegejuicht door tienduizenden mensen. Ze werden gevierd als helden uit het Kroatische nationalistisch verleden die nu ook het laatste stukje van de onafhankelijkheidsoorlog hebben weten te voltooien. „Dit is de punt op de i”, zei Gotovina bij zijn aankomst op het Ban Jelacic plein in Zagreb.

Buurland Servië heeft verbitterd gereageerd. Volgens president Tomislav Nikolic bewijst de vrijsrpaak van Gotovina en Markac opnieuw dat het Joegoslavië-tribunaal geen echte rechtbank is maar een „politiek instrument”. Hij doelt op het feit dat tot nu toe vooral Serviërs en Bosnische Serviërs zijn veroordeeld.

Het vonnis haalt de wonden op de Balkan weer open. De uitspraak is een schok voor de honderden slachtoffers van Operatie Storm en hun nabestaanden. Veel gevluchte Serviërs zijn nooit meer teruggekeerd.

De uitspraak strekt veel verder dan een uitspraak over de individuele schuld van beide mannen. Ze waren veroordeeld voor hun leidende rol in een criminele organisatie die tot doel zou hebben gehad de Kroatische regio Krajina te zuiveren van Servische burgers. Ook de Kroatische president Franjo Tudjman zou daarvan deel uitmaken. Hij stierf in 1999 en werd daarom nooit officieel aangeklaagd.

Volgens de kamer van beroep is niet bewezen dat Gotovina en Markac bij de militaire actie onwettige middelen gebruikten. De grote vluchtelingenstromen die op gang kwamen na raketaanvallen waren volgens de kamer van beroep geen ‘deportatie’.

Veelgelezen Kroatische nieuwssites zoals Index.hr riepen lezers meteen op om foto’s in te sturen van hun vaders en broers die vochten in de nu blijkbaar door het tribunaal gelegitimeerde strijd. „Vandaag eren we al onze helden.”

Saillant is dat twee van de vijf rechters een afwijkende mening hadden en andere rechters op onderdelen een aantekening lieten maken.

Het bewijzen van een criminele organisatie werd destijds door deskundigen al gezien als een gewaagde en omstreden aanpak. „Het is een containerbegrip”, zegt de Amsterdamse hoogleraar Internationaal Strafprocesrecht Göran Sluiter. De aanklagers dachten daarmee verdachten effectief te kunnen veroordelen, maar er worden steeds meer vraagtekens bij gezet. „De vrijspraak van Gotovina en Markac is daarvan het bewijs.”