Kleine ster of planeet zonder moeder

Is het een grote planeet? Of toch een kleine ster? De waarnemingen van een recent ontdekt hemellichaam in het sterrenbeeld Waterman laten beide mogelijkheden open. Volgens Franse en Canadese astronomen is de kans echter groot dat het een solitaire planeet betreft – een planeet die zonder moederster door de Melkweg zwerft.

De mogelijke planeet dook op bij een onderzoeksprogramma van de Canada-France-Hawaii Telescope waarbij zogeheten bruine dwergen worden opgespoord.

Bruine dwergen zijn te klein voor een tafellaken en te groot voor een servet. Ze hebben te weinig massa om langdurig nucleaire reacties in hun kern te laten plaatsvinden en te stralen als een ster, maar zijn fors zwaarder dan Jupiter, de grootste planeet van ons zonnestelsel.

Uit vervolgonderzoek met de Europese Very Large Telescope in het noorden van Chili blijkt nu dat het object CFBDSIR2149-0403 eerder een ‘servet’ is dan een ‘tafellaken’.

De snelheid en richting waarmee het zich door de Melkweg verplaatst komt overeen met die van de ‘AB Doradus-groep’, een verzameling van een stuk of dertig relatief nabije sterren die niet alleen gezamenlijk optrekken, maar ook dezelfde leeftijd en samenstelling hebben.

Als CFBDSIR2149-0403 inderdaad tot deze sterrengroep behoort, kan zijn afstand tot de aarde niet veel groter zijn dan honderd lichtjaar. Ook zijn leeftijd ligt dan min of meer vast: 50 tot 120 miljoen jaar. Naar astronomische begrippen is dat betrekkelijk dichtbij en jong.

De eigenschappen van de infraroodstraling die het object uitzendt passen in dat geval bij een planeet die vier tot zeven keer zo zwaar is als Jupiter en een temperatuur heeft van ongeveer 400 graden Celsius. En omdat er in zijn directe omgeving geen ster te bekennen is, zou het bovendien om een solitaire planeet gaan – de meest nabije die tot nu toe is ontdekt.

Helemaal zeker is dat overigens niet. In hun onderzoeksartikel, dat in het decembernummer van het tijdschrift Astronomy & Astrophysics is opgenomen, kunnen de astronomen niet helemaal uitsluiten dat de relatie tussen CFBDSIR2149-0403 en de AB Doradus-groep slechts op schijn berust.

Er bestaat nog een kleine kans dat het object verder weg is dan nu wordt geschat en toch een bruine dwerg is: óók interessant, maar minder uniek dan een vrij rondzwervende planeet in onze galactische achtertuin.

Eddy Echternach