Japan wordt zorgenkind van wereldeconomie

De Chinese boycot leidt tot slechte Japanse groeicijfers. Alle hoop is gericht op de Japanse centrale bank.

Beleggers doen er goed aan om niet te veel meer te vertrouwen op de Japanse yen. „Er begint zich een flinke afkeer van de yen te ontwikkelen”, signaleert Hardeep Dogra, valutahandelaar bij beleggershuis Schroders. Gisteren legde hij op een conferentie in Londen uit waarom Japan zich het komend jaar alleen maar verder zal ontwikkelen tot een „house of pain”.

De yen is al jaren erg duur ten opzichte van de dollar. De sterke munt is een veilig toevluchtsoord voor investeerders, maar doet de Japanse export geen goed. Deze week werd bekend dat de Japanse economie in het derde kwartaal is gekrompen, met 3,5 procent ten opzichte van het derde kwartaal in 2011. Ook voor het vierde kwartaal wordt krimp verwacht, waardoor Japan officieel in een recessie zal belanden. Dat zou de derde zijn sinds het uitbreken van de financiële crisis in 2008.

Japan heeft nu al een enorme staatsschuld – zo’n 235 procent van het bruto binnenlands product (dat is in verhouding drie keer zo veel als Spanje) – en heeft weinig middelen om die schuld via belastingen naar beneden te krijgen, omdat Japanners al relatief veel belasting betalen. Premier Noda dwong deze zomer af dat de btw in 2015 verdubbeld wordt, maar kreeg dat alleen gedaan in ruil voor nieuwe verkiezingen. Gisteren ontbond hij het parlement, in aanloop naar de verkiezingen op 16 december.

Een speerpunt van die verkiezingen wordt de rol van de Japanse centrale bank. De meeste analisten vinden dat die veel te weinig doet om de yen te verzwakken, zegt Dogra, en zo de export een impuls te geven. „Ik denk dat we volgend jaar een enorme uitbreiding van de geldhoeveelheid kunnen verwachten.”

Oppositiekandidaat en favoriet voor de overwinning Shinzo Abe heeft de afgelopen dagen de centrale bank opgeroepen om „ongelimiteerd” geld bij te drukken, en de rente te verlagen naar 0 procent of zelfs negatief te maken om de economie te stimuleren. Dat leidde meteen tot een daling van de waarde van de yen ten opzichte van de dollar, tot het laagste niveau in ruim een half jaar.

„De centrale bank zou veel activistischer kunnen zijn”, zegt Dogra, terwijl hij wijst op een grafiek waarin hij Japan vergelijkt met de VS, die aan hun derde programma van zogeheten kwantitatieve verruiming bezig zijn sinds het uitbreken van de crisis. In april wisselt het leiderschap van de Japanse centrale bank en Dogra verwacht dat de nieuwe bazen de geldpers zullen gebruiken.

Abes verkiezing zou de Japanse economie ook schade kunnen toebrengen, vanwege zijn harde opstelling jegens China. De Chinese boycot van Japanse auto’s en elektronica die eerder dit jaar losbarstte naar aanleiding van een ruzie over een stel eilandjes is mede de oorzaak van de slechte Japanse groeicijfers. Toen de conservatief Abe in 2006 en 2007 eerder premier was, toonde hij zich sterk nationalistisch in de relatie met China. Premier Noda heeft hem opgeroepen niet in „oorlogstaal” te vervallen.

Volgens Keith Wade, hoofdeconoom van Schroders, moeten beleggers er niet vanuit gaan dat het conflict met China overwaait. „Chinese economen denken dat China de ruzie met opzet heeft laten escaleren, omdat zij een aanleiding willen creëren om het leger te versterken. We moeten rekening houden met een steeds agressiever China.”

Valutahandelaar Dogra verwacht dat beleggers in 2013 weer iets meer mogen verwachten van de euro en andere Europese valuta. „Er zijn signalen dat de financiële situatie in Europa iets verbetert.” Over het Amerikaanse ‘begrotingsravijn’ maakt hij zich geen grote zorgen: „Daar zullen Obama en het Congres uiterlijk begin volgend jaar een oplossing voor vinden.”