Hallo, hier Radio Efteling

De struikelstart van Rutte II was een soort zegen. De premier kon zijn nederigheid tonen. De donkere kamer van de formatie werd opengegooid. Als hij en zijn collega’s nu ook begrip opbrengen voor alle mensen die – al of niet terecht – lijden onder bezuinigingsvrees, dan kan het een nuttig kabinet worden.

Tijdens het debat over de regeringsverklaring bleek opnieuw dat de VVD-PvdA-coalitie nog geen ander thema heeft dan broekriemend uit de crisis komen, waar mogelijk sociaal. De betrekkelijke willekeur van de elkaar gegunde speerpunten zal nog wel tot heftiger oproerpieken leiden dan de inkomensafhankelijke zorgpremie. Wonen, zorg, werk – genoeg explosief materiaal dat media niet zullen laten ontsnappen als politieke soap.

De komende tijd zal het ontbreken van vrouwen in die donkere kamer van Kamp en Bos zich wreken. Die hadden af en toe de overheadprojector uitgezet en gevraagd: hebben jullie enig benul van wat je aanricht? Beseffen jullie dat je wel 1,7 miljard euro kunt bezuinigen op persoonlijke begeleiding van zwaar zieke of hulpbehoevende mensen, maar dat zij daarmee niet opeens beter en zelfstandig worden?

De huursector is goed georganiseerd. Die klaagt binnen een dag. De cliënten in de zorg moeten eerst hun bril zoeken. Maar het is een kwestie van tijd tot de media een paar schrijnende voorbeelden hebben gevonden die het collectief geweten van het parlement raken. Dan gaat de crisistombola weer draaien. Het kabinet is weerloos zolang het geen breed aansprekend toekomstperspectief schetst.

Er blijven economen opstaan die zeggen dat Nederland en Europa zichzelf kapot bezuinigen. Zolang een meerderheid van de Tweede Kamer vindt dat we moeten bezuinigen tot onder de 3 procent tekort, zullen vele miljarden euro’s moeten worden gevonden. Zonder wervende en samenbindende visie blijven vooral snoeiposten over met een gebrek aan verontwaardigingspotentie: defensie, ontwikkelingssamenwerking, de publieke omroep.

Uit die sectoren klinkt wel protest, maar dat kan worden afgedaan als geklaag van belanghebbenden. Duizenden militairen verliezen hun baan. Net zo erg als ontslagen in het bedrijfsleven, volgende probleem. Voor het gemak slaan we de nog belangrijkere discussie over: welke militaire capaciteit heeft dit land minimaal nodig, hier en elders in de wereld?

Wie had een paar jaar geleden gedacht dat Nederland, kampioen ontwikkelingssamenwerking, die humane diplomatie zonder slag of stoot zou opgeven. In het kielzog is ook de radioversie, de Wereldomroep, vrijwel om zeep geholpen. Ook het Muziekcentrum van de Omroep is gesloopt. Opbrengst: pindanootjes, maar het sluit aan bij een PVV-instinct dat de VVD deelt, en dat wordt geslikt door de PvdA.

Als het aan de VVD ligt, geeft dit land nul euro aan publieke omroep. Dat staat niet in het regeerakkoord. Daarin wordt met een paar rudimentaire zinnetjes de provinciale financiering van de regionale omroepen teruggedraaid. Van alles wordt gedecentraliseerd, maar de omroephobbyisten in de formatie deden het even andersom. Mét minder geld. In totaal wordt nog eens 100 miljoen weggehaald bij de publieke omroep, bovenop de 200 miljoen onder Rutte I.

In een paar jaar tijd wordt zo eenderde van de begroting van de publieke omroep afgehaald. In het miljardenfestival van de bezuinigingsrondes levert het vrijwel niets op. Het is een afrekening, die niet stoelt op een samenhangende visie op publiek gefinancierde radio en televisie in dit land. De onderbuik regeert, waar het verstand terechte kritiek op het huidige bestel zou kunnen leveren.

Onder druk van de vorige aanslag hebben VARA en BNN, KRO en NCRV, AVRO en TROS beloofd te zullen fuseren. Dat scheelt bureaukosten. In ruil zouden zij enigszins worden ontzien bij de opgelegde bezuinigingen. Dat is nu onzeker. De nieuwe staatssecretaris Dekker (Onderwijs, VVD) moet binnen een paar weken bedenken of hij het bijbehorende wetsontwerp doorzet, mét het pistool van nog eens 100 miljoen euro gericht op de gedwongen bruiden. Hij kan ook mikken op iets geheel nieuws.

Gemakshalve wordt de Hilversumse discussie meestal beperkt tot het lot van de omroepverenigingen. De grote welteverstaan, met bladen en leden. Niemand heeft het over de levensbeschouwelijke omroepen, RKK, IKON, Human en de anderen, die in het regeerakkoord met een pennestreek worden ingekwartierd bij een grote omroep, én van hun hele budget beroofd. Een daad van ongeremd nihilisme.

Dit kabinet hecht geen waarde meer aan het pluriforme omroepbestel, iedereen z’n geluid, z’n zingeving, z’n idee van een feestje op radio en de televisie. Zoek het maar bij de commerciëlen – jammer als die er geen format bij weten. Voorlopig wordt ‘Hilversum’ het ene na het andere blauwe oog geslagen, zonder openlijk uitgesproken argument of eindplan.

Heeft de publieke omroep het aan zichzelf te danken? Soms wel. Als de TROS het Sprookjesboomfeest laat sponsoren door de Efteling, dan begrijpt zij haar publieke functie niet. Door het eind van de verzuiling, kijkcijferverdwazing én de commercialisering van de omgangsvormen zijn veel omroepen hun roeping kwijtgeraakt. Maar dat betekent niet dat er geen taak is voor een omroep die zonder winstoogmerk het leven van Nederlanders wil verheffen.

Nihilistisch bezuinigen kan niet komen in de plaats van serieuze afweging wat voor een breed publiek van waarde is. Dat geldt op veel terreinen. Ook voor een omroep die van 16,8 miljoen consumenten evenzoveel burgers van één land kan maken. Met onafhankelijk nieuws, educatie, sport, pret en drama. Professioneel en met mate. Wie een nationaal gevoel zoekt, moet een goede publieke omroep nastreven, niet slopen.