De nieuwe boekwinkel wil mensen verleiden

Bestsellers en tweedehands boeken onder één dak. Hoe de combinatie van Selexyz en De Slegte de sector uit het slop moet trekken. „Het boek is niet dood.”

Boekwinkel Dekker + De Slegte in Arnhem is net geopend, evenals vergelijkbare ‘fusiewinkels’ in Groningen, Leeuwarden en Nijmegen. De combinatie van twee grote ketens, Selexyz en De Slegte, moet veel nieuwe kijkers én kopers van boeken aantrekken. Foto Maarten Hartman

Het is een meter of honderd van De Slegte in de Jansstraat in Arnhem naar Selexyz Dekker aan het Jansplein. Dat was makkelijk voor het verhuisbedrijf, dat vorige week in drie avonden tijd de mooiste tweedehands boeken en de beste ramsj van De Slegte overbracht naar het monumentale oude postkantoor waarin Selexyz is gevestigd. Donderdag opende daar officieel de gefuseerde winkel, met de naam Dekker + De Slegte. Het minder bekkende Selexyz verdwijnt via de achterdeur.

De ramsj heeft nu een plek gekregen tussen het brede assortiment waar de boekenpaleizen van Selexyz om bekendstaan. Op grote witte etiketten is goed te lezen hoe ver een boek is afgeprijsd. Alle titels van Selexyz staan er ook nog gewoon. Om ruimte te winnen liggen er minder boeken uitgestald op tafels. Er zijn hoge kasten gebouwd waarin de boeken staand, maar met de voorkant naar de klant toe zijn neergezet.

De tweedehands boeken hebben hun eigen afdeling op de bovenverdieping. Ze staan zo strak in het gelid, in hun nieuwe kasten van onbehandeld Fins vurenhout, dat ze er een stuk frisser uitzien dan destijds bij De Slegte. „We wilden het tweedehands boek uit de stoffige, muffe sfeer halen”, zegt André Tacke, de nieuwe winkelmanager.

Tacke is meeverhuisd vanuit De Slegte, waar hij de afgelopen 28 jaar heeft gewerkt. „Nu alles onder één dak zit denk ik dat dit de ideale winkel is voor de boekenliefhebber.”

Tegelijk met de winkel in Arnhem openden er deze week fusiewinkels in Groningen, Leeuwarden en Nijmegen. Het is het eerste wat boekenliefhebbers merken van de overname van beide ketens door ProCures, een half jaar geleden. Die investeringsmaatschappij kocht voor enkele miljoenen euro’s 43 winkels, die gebukt gingen onder teruglopende omzetten en hoge kosten. Paul Dumas van ProCures werd directeur van de nieuwe onderneming. Hij besloot in steden waar beide ketens gevestigd zijn, deze in één pand onder te brengen.

De openingen van deze week zijn slechts een voorproefje van wat het echte werk moet worden: de opening van een zogeheten flagshipstore in april. Waarschijnlijk komt die in het pand van Selexyz Broese aan de Stadhuisbrug in Utrecht. „Die winkel zal zijn weerga niet kennen”, vertelt Dumas in zijn kantoor in Bussum.

Dumas roeit keihard tegen de stroom in. De hele traditionele detailhandel lijdt onder de crisis en ziet klanten vertrekken naar internetwinkels. De boekensector kampt daarnaast met ontlezing. Het wordt steeds stiller in de boekhandel. Mensen die wel binnenkomen geven minder uit. Ze neuzen wat en doen daarna hun aankopen alsnog via Bol.com of Amazon.

De Arnhemse boekhandel Hijman & Arends, drie panden naast De Slegte, ging vorig jaar failliet. Een mooie verbouwing zes jaar geleden heeft de winkel niet kunnen redden. Een nieuwe eigenaar zorgde voor een doorstart, maar het gaat nog altijd „heel, heel slecht”, zegt boekverkoper Ron Burgers. „Elke maand kan opnieuw het einde zijn.”

Met de vlaggenschipwinkel heeft Dumas juist „de ambitie om te laten zien dat het einde van de winkel er nog lang niet is”. Een boekwinkel moet „een beleving” worden. Niet een plek waar een klant alleen binnenkomt als hij weet wat hij wil kopen, maar een plek waar hij graag wil zijn. „Dan komt die aankoop vanzelf wel”, verwacht Dumas. „Boeken zijn een gids tot de verbeelding. Je kunt even iemand anders worden door een boek te lezen.”

Met die gedachte wordt de nieuwe winkel ontworpen. Al meteen bij de ingang moet duidelijk worden dat de medewerkers alles over boeken weten. „Die kennis delen we via een interactieve tafel”, vertelt Dumas. „Met je klantenkaart opent jouw wereld zich op het scherm: boeken die je besteld hebt, titels die jou persoonlijk worden aangeraden. Je kunt digitaal door boeken bladeren. Je kunt ze laten pakken om af te rekenen of ze bestellen en laten thuisbezorgen.”

Er komen meer artikelen in de winkel die geen boek zijn. „Bij de reisboeken bijvoorbeeld een cursus Italiaans, bij de kookboeken een kookshow, bij de kinderboeken verantwoorde computerspelletjes. Daarmee versterken we de gidsfunctie die we willen vervullen.”

De nieuwe winkel moet klanten heel nauwgezet verleiden. Bewegingssensoren volgen waar klanten stilstaan. Aan de hand van die informatie worden stellingen ingericht, met sfeerlicht dat is afgestemd op het betreffende boek. Kinderboeken komen op kinderhoogte. Klanten mogen voortaan met hun koffie door de winkel lopen. Dumas: „Die sereniteit die in boekhandels hangt snappen wij niet. Bij ons is altijd wat te beleven, zonder dat het een herrietent wordt. We gaan niet meer achter de schuifdeur op klanten wachten.”

Dumas wil de concurrentie met Bol.com ook rechtstreeks aangaan. Boeken die – thuis of in de winkel – via de website besteld zijn, worden even snel thuisbezorgd als die van Bol, zegt hij. Boeken die in de winkel voorradig zijn kunnen in de grote steden binnen een paar uur met de brommer worden afgeleverd, tot elf uur ’s avonds. „Dan is retail sneller dan internet”, zegt Dumas. „Thuis en de winkel komen in elkaars verlengde te liggen. Wij moeten iets neerzetten dat niet gekopieerd kan worden door internet.”

Daniel Ropers, directeur van Bol.com, ziet geen concurrentie in de brommerbezorging. „Wij hebben 100.000 titels aan nieuwe Nederlandse boeken staan, en 600.000 tweedehands exemplaren. Zij hebben maar een klein deel van dat aantal in de winkel, en die staan weer alleen in de grote steden. Bovendien, de nood moet wel heel erg hoog zijn als je een boek binnen een paar uur in huis wilt hebben.”

Dat neemt niet weg dat Ropers het initiatief, en de hele investering in de nieuwe winkels, toejuicht. „Het boek kan fantastisch concurreren met andere vrijetijdsbestedingen. Niets is zo goedkoop en intens als een boek. Alle initiatieven om boeken dichter bij lezers te brengen zijn goed.”

Uitgeverijen zijn in hoge mate afhankelijk van die initiatieven. Hun pijn komt in de buurt van die van de boekhandel. Zij brengen minder nieuwe titels uit, moeten personeel ontslaan of fuseren. De betalingsproblemen van Selexyz vorig jaar en het faillissement van groothandel Libridis deze zomer hebben er ingehakt. Uitgeverij Podium bijvoorbeeld zag de omzet dit jaar met 20 procent teruglopen en moest twee van de negen medewerkers ontslaan. Zij zijn geen uitzondering.

„De uitgevers staat het water aan de lippen”, zegt Joost Nijsen van Podium. „Er is een rijtje van een stuk of acht afnemers zonder wie je als uitgever niets waard bent. Als Selexyz sluit, valt ruim 10 procent van de verkoop weg. Uitgevers hebben de helpende hand uitgestoken toen Selexyz in zwaar weer zat. Nu is het vet van onze botten en ik juich zeer toe dat er aan de boekhandelskant geïnvesteerd wordt. Ik hoop vurig dat de adem van ProCures lang genoeg is om dit een paar jaar lang te kunnen doorvoeren.”

Selexyz was de weg kwijt, vindt Nijsen. „Ze zwabberden heen en weer tussen mammoetwinkel met een heel breed assortiment en een Bruna-achtige aanpak, gericht op bestsellers. Het is voor ons heel belangrijk dat ze weer inzetten op ouderwets goed gesorteerde boekhandels. Een nieuw boek van Kluun, Wilfried de Jong of Aaf Brandt Corstius wil iedereen wel hebben, maar van de meeste boeken weet je vooraf niet of ze goed gaan verkopen. Daar heb je goede boekhandels bij nodig.”

Ook Bart Wessels, manager marketing en verkoop van het uitgeverijencollectief Singel 262, is afwachtend hoopvol over de gefuseerde winkels. „De doorstart is voor het hele boekenvak belangrijk. Het grootste deel van de boeken wordt nog altijd via de fysieke boekhandel verkocht. Met bestsellers kun je klanten de winkel intrekken die anders nooit komen en hopen dat ze later terugkomen. Maar laten we ons geen illusies maken: Dan Brown-lezers zijn niet opeens verslaafd aan boeken.”

Volgens de plannen van ProCures moet de omzet in de winkels van Selexyz en De Slegte in 2014 weer groeien. Klanten mogen vanaf deze week hun wensen voor de winkel indienen op de website www.vraagteken.info. Daarmee wil ProCures „de meest innovatieve retailformule van Europa” ontwikkelen.

Is het niet wat al te optimistisch? Uitgever Nijsen: „Het is hartstikke optimistisch, maar ik moet en zal geloven dat boekenliefhebbers hier in groten getale op af gaan komen. Wie denkt dat het boek dood gaat, is eigenlijk zelf een beetje dood.”