Noda laat Japan vervroegd nieuw parlement kiezen

Japan gaat in december naar de stembus. Voor de DPJ van premier Noda zijn de voortuitzichten somber. Rechtse partijen ruiken hun kans.

De Japanse premier Yoshihiko Noda heeft vandaag een riskante gok gewaagd voor zijn partij door het parlement vervroegd te ontbinden. Niettemin keek hij vandaag onaangedaan toe terwijl het besluit om op 16 december nieuwe verkiezingen te houden werd aangekondigd en parlementsleden luid het traditionele ‘banzai’ aanhieven.

Naar verwachting komt hiermee een einde aan de heerschappij van zijn Democratische Partij Japan (DPJ). De partij scoort zo laag in opiniepeilingen dat een groot zetelverlies onvermijdelijk lijkt. Partijgenoten hadden gehoopt dat Noda nog zou wachten tot maart – de uiterste wettelijke termijn – in de hoop op tijdig herstel in de peilingen.

Er tekent zich een dramatische ommekeer af ten opzichte van 2009 toen de DPJ juist een overweldigende verkiezingszege boekte op de Liberaal Democratisch Partij (LDP) die meer dan een halve eeuw vrijwel onafgebroken de scepter had gezwaaid. Er heersten destijds hoge verwachtingen, maar de partij wist die niet waar te maken.

Noda stond al maanden onder druk om het parlement te ontbinden. De LDP had in augustus ontbinding geëist in ruil voor instemming met een omstreden verdubbeling van de BTW. Maar toen Noda woensdag alsnog ontbinding aankondigde tijdens een debat met LDP-leider Shinzo Abe, waren zelfs zijn eigen partijleden verrast. Abe zelf was totaal overrompeld.

Sinds hij vorig jaar september premier werd heeft Noda meer bereikt dan velen voor mogelijk hadden gehouden. Hij is de zesde Japanse premier sinds 2006, maar heeft de positie langer weten vast te houden dan zijn vijf voorgangers. Vooral opzienbarend was dat hij de als onmogelijk beschouwde verdubbeling van de BTW door het parlement wist aanvaard te krijgen.

Noda’s intuïtie is waarschijnlijk tevens de reden om nieuwe verkiezingen reeds op 16 december te laten plaatsvinden. Algemeen werd aangenomen dat die op zijn vroegst pas in januari zouden plaatsvinden.

Er zijn net drie nieuwe nationalistische partijen opgericht met charismatische leiders die veel aandacht krijgen van de media. Eén van hen is de uitgesproken en populaire Shintaro Ishihara, de voormalige gouverneur van Tokio. Hij was de aanstichter van de huidige problemen met China door zijn plan enkele door China betwiste eilanden te kopen.

Noda probeert met de versnelde verkiezingen mogelijk te voorkomen dat deze nieuwe partijen zich goed kunnen voorbereiden. Desondanks kunnen rechtse gesprekspunten een belangrijke rol spelen in deze verkiezingen.

Er heerst angst voor China in Japan. Daardoor klinken er stemmen om het leger te versterken en de pacifistische grondwet te herschrijven. Andere belangrijke thema's zijn kernenergie, de zwakke economie, de hoge nationale schuld en de herbouw van het rampgebied, dat werd getroffen door een tsunami.

Er heerst veel onvrede over deze zaken. De nieuwe partijen hopen daarvan te profiteren. Door de vervroegde verkiezingen en de geringe voorbereiding wordt dat lastiger voor hen. Maar of Noda’s partij daarmee een grote nederlaag kan afwenden blijft twijfelachtig.