In de schouwburg naar de bioscoop

Agora is een van de mooiste theaters van Nederland, maar Lelystad investeert weinig in cultuur. Theater Agora neemt nu de functie van bioscoop over.

Theater Agora, ontworpen door Ben van Berkel, is een van best geoutilleerde zalen van het land. Maar omdat Lelystad weinig investeert in cultuur, moet de directie inventief zijn. Foto Hans Luiken

„Ik vind dat er door de theaters te veel geklaagd werd, waardoor de eigen kracht niet meer werd ervaren”, zegt Jan Gras, directeur van Theater en Congrescentrum Agora in Lelystad. Het theater – een markant, modern, van buiten knaloranje gebouw van architect Ben van Berkel – heeft volgens zijn directeur een moeilijk eerste halfjaar gehad, waarin de exploitatie bijna een ton achterliep ten opzichte van vorig jaar. Gras wijt dat niet in de laatste plaats aan het slechte zelfbeeld dat de door bezuinigingen en een inmiddels herroepen BTW-verhoging getroffen theaterwereld van zichzelf heeft verspreid.

Maar in de tweede helft van dit jaar gaat het beter met Agora, dat het wat subsidie betreft puur van de gemeente Lelystad moet hebben. Gras heeft vijftien procent minder voorstellingen geprogrammeerd in het lopend seizoen, zoals altijd uit de ‘vrije sector’. En tot zijn grote vreugde is de bezettingsgraad van zijn zalen ten opzichte van de eerste helft van 2012 met ongeveer vijftien procent gestegen.

Wat ook helpt, is dat het Kunduz-akkoord er voor gezorgd heeft dat per 25 mei van dit jaar het BTW-tarief voor de podiumkunsten is verlaagd van 19 naar 6 procent, nadat het door het vorige kabinet per 1 juli 2011 juist van 6 naar 19 procent verhoogd was. Het Agora-theater had de BTW-verhoging niet willen verdisconteren in de entreeprijzen, omdat die in de voorgaande jaren al flink waren gestegen.

Gras heeft, in een persoonlijke brief, iedereen die vóór 25 mei 2012 al kaartjes had gekocht of een abonnement aangeschaft voor voorstellingen na die datum, voorgesteld die transactie te ontbinden en opnieuw aan te gaan op het moment dat de BTW-verlaging was ingegaan. Het reeds betaalde – in totaal ongeveer 400.000 euro – werd teruggestort. Deze omvangrijke operatie heeft 10.000 euro aan personeelskosten gekost. Maar zij was een succes: 98 procent van de aangeschrevenen is er op ingegaan.

Inmiddels beraadt de theaterdirecteur van Lelystad – een gemeente van ongeveer 75.000 inwoners die beschikt over een van de mooiste en best geoutilleerde theaters van Nederland – zich op nieuwe wegen om zijn theater uit de rode cijfers te houden. Want de financiële druk blijft immers. Zo heeft de gemeente de vier gesubsidieerde culturele instellingen van de stad een gezamenlijke bezuiniging van tien procent opgelegd, waaraan zij door geïntensiveerde onderlinge samenwerking hopen te voldoen.

Daarmee zou het wel uit moeten zijn met gemeentelijke bezuinigingen, laten de instellingen in een gezamenlijke verklaring weten. Door bezuinigingen en het uitblijven van inflatiecorrectie daalt het bedrag dat de gemeente Lelystad per jaar per inwoner aan cultuur uitgeeft van 99 euro nu tot 85 euro in 2014. Dat is een lager bedrag dan in veel andere gemeenten – in Deventer is het bijvoorbeeld 192 euro.

Een van Gras’ initiatieven is om in zijn theater ook films te gaan vertonen. Met Kerstmis zou dat al moeten beginnen. Sinds het indienen van dit plan is overigens gebleken dat hiermee tevens de cinematografie in Lelystad gered wordt. De enige commerciële bioscoopexploitant ter plaatse, het Luxemburgse bedrijf Utopolis, heeft aangekondigd zijn vijf zalen tellende complex te willen sluiten.

Filmvertoningen, denkt Gras, zullen het karakter van zijn onderneming wellicht veranderen. Zo hoeft hij niet meer ’s zomers maanden dicht, zoals nu nog in de theaterluwe maanden. Hij is bezig zich te oriënteren op de soorten films die voor de Agora geschikt zouden zijn. In ieder geval geen rauwe geweldsfilms, denkt hij. Maar wel kinderfilms. En 3D. De digitale projectieapparatuur maakt trouwens méér dan films mogelijk: er zijn bedrijven die live-projectie van operavoorstellingen of dansvoorstellingen van elders mogelijk maken, of een optreden van André Rieu op het Vrijthof in Maastricht.

Dus sombere praatjes over zijn theater – kom er niet aan bij Gras. De Business Club van Agora, waarvan nu 25 bedrijven lid zijn, heeft onlangs zijn eerste excursie gemaakt, naar de culturele voorzieningen in het Ruhr-gebied. Met naburige theaters in Emmeloord, Dronten en Almere wordt overlegd over gezamenlijke inkoop van voorstellingen en marketing. Hoe staat het trouwens met het aanbod daarvan, in deze barre tijden? Gras: „Er zijn véél minder musicals, en de prijzen dalen. Maar het aanbod is nog steeds enorm”.