Dominostenen in Gaza

Al ruim anderhalf jaar wordt voorspeld dat ook Israël te maken krijgt met de gevolgen van de ‘Arabische Lente’. De revoltes in buurlanden als Egypte zouden de status-quo onder druk zetten, aldus de redenering, omdat die toestand misschien wel door de elite maar niet door de bevolking in de Arabische wereld werd gedragen.

De prognose klopte, zo blijkt nu het geweld in Israël en in de Gazastrook escaleert. Woensdag werd Ahmed Jabari, militair leider van van Hamas, geliquideerd. Gisteren bereikten raketten uit de Gazastrook grote delen van Zuid-Israël en zelfs Tel Aviv. En terwijl de Egyptische president Mohammed Morsi Gaza bezocht, ging vandaag het geweld over en weer door.

Deze escalatie oogt als een déjà-vu. In 2008 leidde het streven van Israël naar rust aan de grens met Gaza tot een militaire operatie waarbij Israëlische grondtroepen waren betrokken. De toenmalige regering in Jeruzalem zei na een paar weken dat de oorlogsdoelen waren bereikt, zij het ten koste van 1.300 doden aan Palestijnse en 13 doden aan Israëlische zijde.

Maar als dat toen al waar was, dan moet nu worden vastgesteld dat die oorlogsdoelen van toen vier jaar later geen stand houden. Dat noopt ook tot de conclusie dat het afgrendelen van Gaza, het middel dat Israël gebruikt in zijn volstrekt gerechtvaardigde verlangen naar veiligheid voor zijn burgers, geen duurzaam soelaas biedt.

Dat wordt mede veroorzaakt door de machtsverschuivingen in Egypte. Gesteund door het gevoel dat president Morsi onder druk van zijn eigen Moslimbroederschap en salafisten in Egypte een scherpere koers jegens Israël zal moeten varen, neemt Hamas afstand van de wapenstilstand. Ook los van Hamas kunnen strijders in Gaza nu vrijer hun gang gaan.

Alleen al daarom is het de vraag of de liquidatie van Jabari effect zal sorteren. Vermoedelijk niet.

Op het politieke niveau komt er nog bij dat de Israëlische regering van premier Benjamin Netanyahu, die begin 2013 verkiezingen heeft uitgeschreven, zijn verhouding met president Barack Obama moet heruitvinden. Netanyahu gokte op een overwinning van Mitt Romney.

Die misrekening zal er niet meteen toe leiden dat de VS afstand nemen van Israël. Die band blijft hechter dan hecht. Maar Jeruzalem moet wel rekening gaan houden met meer Amerikaanse kritiek. Bovendien zal Obama meer aandacht aan Morsi blijven geven, mede om te voorkomen dat de radicale anti-Israëlstemmen in Egypte nog meer de boventoon gaan voeren.

Hopelijk leidt die realiteit bij Hamas én Israël tot het besef dat deëscalatie zinvoller is dan actie. De kans dat een nieuwe oorlog om de Gazastrook nu wel uit de hand loopt, is immers groter geworden.