Begrotingsafgrond dreigt voor VS

Vandaag spreekt de Amerikaanse president Barack Obama met de leiders van het Congres. Inzet is het vermijden van automatische bezuinigingen en lastenverhogingen die de VS subiet in een recessie zullen storten.

Maarten Schinkel

Niet naar beneden kijken: met de presidentsverkiezingen nog maar anderhalve week achter de rug, staan de Verenigde Staten voor een nieuwe, uiterst spannende periode. Vandaag ontmoet president Obama de leiders van Republikeinen en Democraten in het Congres, voor de eerste gesprekken over de zogenoemde begrotingsafgrond (fiscal cliff). Begin volgend jaar wordt automatisch een groot aantal maatregelen van kracht, die samen zorgen voor een vermindering van het Amerikaanse begrotingstekort met maar liefst 5 procent van het bruto binnenlands product (bbp).

Op het eerste gezicht lijkt dat goed nieuws: het begrotingstekort is nog steeds zeer hoog, en zal in 2013 bij ongewijzigd beleid meer dan 8 procent van het bbp bedragen. Maar de manier waarop deze rigoureuze begrotingssanering plaatsvindt is veel te snel en te direct. Als er niets gebeurt, zo stelt het onpartijdige Amerikaanse Congressional Budget Office, dan stort de begrotingssanering de VS subiet in een recessie.

De begrotingsafgrond is het gevolg van toeval en moedwil. Per 1 januari loopt een groot aantal tijdelijke belastingverlagingen af. Sommige daarvan waren bedoeld om de werkgelegenheid te stimuleren tijdens en na de kredietcrisis, en waren tijdelijk. Andere, zoals de door Obama’s voorganger George W. Bush ingestelde belastingverlaging voor inkomens boven de 250.000 dollar, stammen van daarvoor. Maar het gros van de maatregelen is afkomstig van een compromis dat Republikeinen en Democraten zomer vorig jaar sloten over het verhogen van het Amerikaanse maximum voor de staatsschuld.

Destijds werd daar hoog spel over gespeeld, op het gevaar af dat Amerika zijn schulden tijdelijk niet zou kunnen afbetalen. De zogenoemde Budget Control Act die op het nippertje overeen werd gekomen, tilde het probleem over de presidentsverkiezingen heen. Maar met een belangrijke voorwaarde: als daarna niet snel een compromis gesloten werd, zouden per 2013 automatisch allerlei lastenverhogingen en bezuinigingen (de zogenoemde sequestration) nietsontziend ingaan – waaronder op Defensie.

Dat tijdstip nadert. Vandaag ontmoet Obama voor het eerst de leiders van het Congres om te spreken over een compromis. John Boehner, leider van de Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, schuift aan, samen met zijn partijgenoot, Mitch McConnell, die het smaldeel in de senaat leidt. De voorzitter van de Democratische meerderheid in de Senaat, Harry Reid, is van de partij, evenals Nancy Pelosi, de leidster van de Democraten in het Huis van Afgevaardigden. Alle vier zaten er ook al vorige zomer, toen de patstelling tussen de twee partijen vrijwel hetzelfde was als nu.

De posities van destijds zijn nog goeddeels hetzelfde: de Republikeinen willen geen belastingverhoging, wel diep snijden in de overheidsuitgaven. Democraten zien dat diametraal anders. Maar er zijn openingen: het aanpakken van aftrekposten – van de hypotheekrente tot liefdadigheidsgiften – zijn formeel geen belastingverhoging en dus verkoopbaar aan de achterban. En het snijden in uitgaven is voor Democraten niet onbespreekbaar.

Dat betekent niet dat een snel compromis mag worden verwacht. Het meest waarschijnlijk is een tijdelijke maatregel die ervoor zorgt dat de klap van 1 januari wordt uitgesteld, waarna een compromis volgt in de eerste helft van 2013. Maar voor het zover is zal de zaak behoorlijk op de spits worden gedreven. De zomer van 2011 toonde dat het Congres zeer ver kan gaan: de begrotingsslag droeg er destijds toe bij dat kredietagent Standard & Poor’s de VS zijn AAA-status ontnam. Alleen al het vertrouwenseffect van een herhaling van die veldslag kan slecht zijn voor de economie. En voor de financiële markten.

De financiële markten en het bedrijfsleven, waarvan de topbestuurders woensdag met Obama vergaderden, zijn er dan ook niet gerust op. „Destijds speelden politici met vuur”, zei David Cote, de topman van Honeywell, een van Amerika’s grootste bedrijven. „Nu spelen ze met springstof.”