Te goed voor een plek in het tehuis

Het budget van de Algemene wet bijzondere ziektekosten krimpt ruwweg met de helft. Gemeenten moeten veel zorg overnemen.

In het rumoer rond de zorgpremie zou men het bijna vergeten, maar de grootste inkomensafhankelijke zorgpremie bestaat al jaren en daar verandert niets aan. Via zijn loonstrook betaalt iedereen jaarlijks gemiddeld 5.000 euro aan AWBZ-premie, voor ‘onverzekerbare’ kosten: langdurige opvang van gehandicapten, psychiatrisch patiënten en ouderen. Maar die uitgaven blijken onbeheersbaar. Nederland geeft er, afgezet tegen de omvang van de economie, meer geld aan uit dan welk land ter wereld ook.

Wat is de maatregel?

Eén grote ingreep van Rutte II is dat de eisen waar een oudere aan moet voldoen om te worden toegelaten tot een verpleegtehuis, worden verscherpt. Alleen ouderen die echt niet meer voor zichzelf kunnen zorgen, bijvoorbeeld een pan op het vuur laten staan of gaan zwerven over straat, worden nog opgenomen. Moeite met traplopen, met bloedprikken of vergeetachtigheid (of alle drie) zijn geen criteria meer. Bij zulke problemen moet iemand hulp aanvragen bij de thuiszorg. Een wijkverpleegkundige kan langskomen, soms wel twee of drie keer per dag. Dat wordt overigens ook betaald uit de AWBZ.

Het is een van de harde maatregelen die Rutte II introduceert in de ouderen- en gehandicaptenzorg. Om een halt toe te roepen aan de scherpe kostenstijgingen in de langdurige zorg kiest het kabinet voor ruwweg een halvering van het budget van de Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ).

Pas als iemand ernstig dementeert en geen greep meer heeft op zijn doen en laten, is hij onder het nieuwe kabinetsbeleid ziek genoeg om in aanmerking te komen voor een plaats in de permanente opvang.

Gaat dit werken?

Daar zijn de meningen over verdeeld. Doordat het kabinet eenvoudigweg de geldkraan dichtdraait, lijkt het erop dat de samenleving straks inderdaad minder geld kwijt is aan ouderen- en gehandicaptenzorg. Maar wat betekent dit voor de gemeentelijke uitgaven aan mensen die thuis hulp krijgen? Het Centraal Planbureau waarschuwt ervoor dat mensen een groter beroep zullen doen op andere vormen van zorg door deze bezuinigingen.

De hulp die wordt bekostigd uit de AWBZ moet men straks ook op verschillende plekken aanvragen. Alles op het terrein van verzorging, dagbesteding en begeleiding aan huis verhuist naar de gemeenten. Die krijgen daar een budget voor, maar dat is wel 1,6 miljard euro kleiner dan wat er nu jaarlijks aan wordt uitgegeven. De Vereniging voor Nederlandse Gemeenten schreef in een brief aan de Tweede Kamer al dat gemeenten geld tekort gaan komen. De verzekering tegen langdurige zorg wordt zo een voorziening – het potje kan gewoon opraken.

De geestelijke gezondheidszorg (psychiatrie) verhuist uit de AWBZ naar de gewone ziektekostenverzekering. De psychiater moet elke behandeling nauw omschrijven en er een prijs voor bepalen, net als andere specialisten. De rekening gaat naar de verzekeraar die op zijn beurt onderhandelt over prijs en kwaliteit met de psychiatrische instelling.

Politiek gezien is dit een van de pijnlijkste bezuinigingen voor de PvdA. De uitvoering ligt bovendien op het bordje van staatssecretaris Martin van Rijn, ook een sociaal-democraat. Hij zal de samenleving moeten overtuigen van de noodzaak van deze verstrekkende ingrepen die de allerzwaksten in de samenleving raken: (verstandelijk) gehandicapten, psychiatrische patiënten en hulpbehoevende ouderen.