Ook in soapies en rappers schuilt een orkestdirigent

De AVRO begon vorige week met Maestro: een soort Idols voor Bekende Nederlanders die zich laten omscholen tot klassiek dirigent.

Voor televisieformats is vervreemding een slijtvast succesingrediënt. Of je nu een Gooise hockeypuber een weekje laat overleven tussen bonkige leeftijdsgenoten in de Achterhoek (Puberruil), Bekende Nederlanders leert walsen (Dancing with the Stars) of Gerard Joling Bachs Matthäus Passion laat zingen (Matthäus Masterclass) – de formule doet altijd zijn werk.

Een van de meest charmante voorbeelden was het BBC-programma Maestro (2008). Bekende Britten werden in een afvalrace klaargestoomd voor het dirigeren van een compleet symfonisch openluchtconcert, daarbij geholpen door een eigen professionele mentor die ze de kneepjes van een driekwartsmaat, partituuranalyse of het slaan van een opmaat probeerde bij te brengen.

Bij de BBC werd Maestro een groot succes. Het programma werd bekeken door miljoenen Britten en stuwde de verkoop van Beethovens Vijfde symfonie in Groot-Brittannië omhoog met 300 procent. Eerder dit jaar kwam het zelfs tot een evenzeer succesvolle herneming, toen met het uitvoeren van een operascène in het Royal Opera House aan Covent Garden als hoofdprijs.

In de queeste naar laagdrempelige formules voor de hoge kunsten aasde de AVRO al drie jaar op de Maestro-rechten. Vorige week begon de Nederlandse kopie van het Britse voorbeeld, helaas ingevuld met iets lichtere kandidaten dan het Britse origineel, waaraan bijvoorbeeld ook een wiskundige met passie voor klassieke muziek meedeed. We hadden Ronald Plasterk en Robbert Dijkgraaf graag eens op de bok zien staan.

Nu is het, onder anderen, cabaretière Lenette van Dongen die het spits afbijt. „Het is een belediging voor alle dirigenten wat wij doen. Ik neem het enorm serieus, maar met een enorme glimlach van geluk”, zegt ze. Ook de aaibare volkszanger Wolter Kroes toont zelfinzicht: „Ik ben er op YouTube helemaal ingedoken, maar ik ben toch bang dat mijn vak niets te maken heeft met het vak van dirigent. Het is een ander verhaal hoor, dit.” Alleen actrice Tanja Jess is minder terughoudend over haar debuut voor het orkest. „Je moet ze meteen laten zien wie de baas is, net als met honden.”

Wat de Nederlandse Maestro uittilt boven formulewerk, is niet zozeer de invulling. Presentator Frits Sissing is een vakman en hij kent zijn klassieken („Ravels Bólero?? De Boléro bedoel je.”) Maar zijn verbindende tekstjes zijn erg braaf, zonder de droge charme van zijn Britse voorganger. En om de vaart van het programma hoog te houden, wordt wel erg gretig ingezoomd op de uit collectieve stress voortkomende solidariteit tussen de kandidaten. De nerveuze schatersalvo’s van Catherine Keyl, de troostende bearhug van acteur Joep Sertons.

Overgenomen van de oorspronkelijke BBC-editie is jurylid Dominic Seldis, in het dagelijks leven onder meer solo-contrabassist in het Koninklijk Concertgebouworkest. Seldis verpakt zijn dodelijke commentaren in weinig woorden. „Een wals tel je in drieën, u deed het in tweeën. Dat was, hmm, interessant.” Ook jurylid/violiste Isabelle van Keulen – wat een charisma, wanneer horen we háár weer eens bij een Nederlands toporkest? – verstaat de kunst van killing with a smile. Tegen presentatrice Brecht van Hulten: „Sorry, ik vind je wel heel aardig. Maar dit leek toch echt nergens op.”

De zoektocht naar de enige echte Maestro duurt vijf afleveringen. De verleiding die te volgen is groot. Niet om de jurycommentaren, niet om de kandidaten. Wel om de kracht van muziek zelf, die als op zichzelf staande taal sociale muurtjes afbreekt en vooroordelen verkruimelt. Wolter Kroes mag een vintage schlagerzanger zijn met zijn in borsthaar deinende schakelketting, zijn gevoel voor muziek is heus óók merkbaar als hij een klassiek symfonieorkest dirigeert. Iets soortgelijks geldt voor Tanja Jess en Lenette van Dongen, wier zelfvertrouwen en podiumervaring afstralen op het gemak waarmee ze hun debuut maken voor Holland Symfonia, het vaste begeleidingsorkest van Het Nationale Ballet.

En rapper Kleine Viezerik, of acteur Joep Sertons? Dirigeren kunnen ze niet. Maar de manier waarop ze enge handgebaartjes (Sertons) of streetwise pasjes (Viezerik) inzetten om ijzeren repertoire van de grond te tillen, doet uitzien naar het vervolg. Hoe houden zij zich als er straks wat sessies van dirigent/componist Micha Hamel overheen zijn gegaan?

Een van de grootste guilty pleasures van de BBC-serie was dat de koudwatervrees en meligheid van de deelnemers aan het begin van de race gaandeweg plaatsmaakten voor meer concentratie. En, soms, een prachtig spoortje menselijke verbetenheid.

Maestro (AVRO)Ned. 1, 20.30 - 21.30 uur.