‘Nederland onvoldoende voorbereid op mogelijke gevolgen klimaatverandering’

De overheid heeft te weinig aandacht voor andere klimaatrisico’s dan de stijgende zeespiegel, zoals de volksgezondheid, de natuur en de energievoorziening. Foto ANP/Olaf Kraak

Nederland is mogelijk onvoldoende voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering. Over de stijgende zeespiegel wordt voldoende nagedacht, maar dat geldt niet voor andere klimaatrisico’s. Dat stelt de Algemene Rekenkamer in vanochtend verschenen rapport.

De overheid heeft te weinig aandacht voor andere klimaatrisico’s, voor bijvoorbeeld de volksgezondheid, de natuur en de energievoorziening, zo staat in het rapport ‘Aanpassing aan klimaatverandering: strategie en beleid’. Het rijk moet volgens de Rekenkamer tijdig maatregelen nemen, om hoge kosten in de toekomst te voorkomen. Op eventuele overstromingen is Nederland wel goed voorbereid, dankzij het zogeheten Deltaprogramma.

‘snel ingrijpen om kosten te beperken’

Het is volgens de Rekenkamer zaak snel maatregelen te nemen. Als dat in een laat stadium gebeurt, is de kans groot dat “de kosten daarvan veel hoger zullen uitpakken”. Lid van de Rekenkamer Gerrit de Jong vandaag tegen NRC Handelsblad:

“Dan heb je het over miljarden euro’s. Als je laat maatregelen neemt, kunnen de kosten twee keer zo hoog uitvallen.”

Er wordt regelmatig onderzoek verricht naar de risico’s die Nederland loopt door klimaatverandering, maar de gevolgen voor onder meer de volksgezondheid, energie- en transportnetwerken en recreatie zijn nog niet goed onderzocht. Zo zou er meer onderzoek moeten komen naar de effecten van overstromingen en extreem weer op transport- en energienetwerken.

‘weinig samenhang en coördinatie’

Het bestaande beleid richt zich hoofdzakelijk op watergerelateerde risico’s. In 2007 werden wel maatregelen voor andere sectoren aangekondigd, maar deze zijn maar gedeeltelijk gerealiseerd. Het beleid dat wel wordt uitgevoerd, vertoont weinig samenhang en wordt niet gecoördineerd tussen de verschillende departementen van de overheid.

Wat vooral ontbreekt, vindt de rekenkamer, is centrale coördinatie. Er is niet één minister verantwoordelijk. Daardoor dreigt iedereen langs elkaar heen te werken. Paul Luttikhuis citeert in een reactie op het klimaatblog uit het rapport:

“Elk van de betrokken ministers heeft een eigen sectorale verantwoordelijkheid. Er bestaat geen integraal overzicht van de activiteiten die de verschillende departementen op dit terrein ontplooien en de relatie daartussen. Ook een overzicht van de verdeling van taken en verantwoordelijkheden ontbreekt.”

Dat brengt, schrijft de Rekenkamer, een aantal risico’s met zich mee:

“Een voorbeeld van een adaptatiemaatregel waarbij een ongewenst neveneffect zou kunnen optreden, is het aanleggen van vijvers en waterpleinen in steden. Zulke waterplaatsen brengen verkoeling in de stad in tijden van hitte, terwijl ze bij hevige neerslag kunnen dienen als waterberging. Deze op het eerste gezicht slimme maatregel kan vanuit het oogpunt van volksgezondheid negatieve gevolgen hebben, omdat klimaatverandering behalve hoge temperaturen en meer neerslag ook een verhoogd risico op watergerelateerde ziekten met zich meebrengt.”

‘Ook bij weinig dreiging is er veel werk te doen’

De afgelopen jaren is veel kritiek geweest op het klimaatonderzoek, maar dat staat gedegen klimaatbeleid niet in de weg, aldus De Jong:

“Telkens als er klimaatrapporten verschijnen, leidt dat tot veel commotie. Maar zelfs als je uitgaat van het minst dreigende scenario, moet er nog veel werk worden verzet. De extremen in klimaat worden groter. Ik was laatst in Servië. Daar is de oogst volledig mislukt door aanhoudende droogte. Met zulke extremen moeten we rekening houden.”

Luttikhuis plaatst een kritische kanttekening bij het rapport, voornamelijk wat betreft de aannames die worden gedaan:

“Een beetje coördinatie kan zeker geen kwaad. Laat één minister of staatssecretaris de zaak maar in de gaten houden. Maar het rapport omzeilt, zo lijkt het, wel een aantal lastige vragen. Onzekerheden over de toekomst zijn geen reden om er niet bij stil te staan, maar dan zou het wel goed zijn om expliciet te zijn over de aannames. Welk klimaatscenario acht de rekenkamer aannemelijk? Wat is een realistische inschatting van de mogelijke schade die klimaatverandering veroorzaakt bij ongewijzigd beleid.”

Morgen in NRC Handelsblad: een interview met oud-minister Pieter Winsemius over het Nederlandse klimaatbeleid.