In Spanje staakt het lastig als je nog een baan hebt...

Na de half mislukte stakingsdag in Madrid, ging een kwart miljoen betogers de straat op voor een protestmars.

Een oudere demonstrant in Athene. Foto AP

Na een algemene staking die er wel in slaagde het openbare leven te verstoren, maar niet lam te leggen, zijn in Spanje gisteravond honderdduizenden burgers de straat opgegaan. Ze protesteerden vooral tegen het bezuinigingsbeleid van de centrumrechtse regering-Rajoy. Na afloop van de vredig verlopen marsen kwam het in Madrid en Barcelona tot schermutselingen tussen honderden betogers en de oproerpolitie.

Om midden in een economische crisis een algemene staking te organiseren is niet makkelijk, bleek gisteren. Een kwart van de beroepsbevolking is werkloos. De burgers die nog werk hebben, zijn er soms in loon op achteruit gegaan of vrezen voor ontslag. Zij die gehoor zouden willen geven aan een stakingsoproep van de vakbonden, moeten een ferme overtuiging hebben. Wie een dag staakt, verliest een dag salaris. En kan vrezen bij zijn werkgever op een zwarte lijst te belanden.

Een spotprent op een spandoek in Madrid schetste dit dilemma. Het ene kind zegt tegen het andere: „Mijn papa is vandaag gaan werken om zijn baan niet te verliezen.” Waarop de ander zegt: „Die van mij ging níét werken om zijn waardigheid niet te verliezen.”

De stakingsdag was een test voor de kracht van de vakbonden, die volgens enquêtes net zo impopulair zijn als politieke partijen. „Ze zijn even corrupt”, zei een vader die zijn zoontje naar een Madrileense basisschool bracht, ondanks een oproep dit niet te doen. Meer ouders van deze openbare school bleken stakingsbrekers: de klassen waren voor gemiddeld een derde gevuld.

Het illustreerde hoe de staking half aansloeg. De oproep werd enthousiast nageleefd in sectoren waar de vakbeweging traditioneel sterk is. Enkele autofabrieken moesten de productie de hele dag stilleggen. Ook het werk in hoogovens, scheepswerven en aluminiumfabrieken lag plat.

Vakbondsactivisten stelden alles in het werk om mensen die wél wilden werken dat zo moeilijk mogelijk te maken. In het openbaar vervoer was, zoals afgesproken met de autoriteiten, tweederde van de metro’s, bussen en treinen opgeheven. Bij de remise van stadsbussen, bedrijventerreinen, distributiecentra en enkele centrale verkeersaders werden blokkades opgeworpen. Gedurende de dag kwam het op diverse plekken tot opstootjes met de politie.

De bonden hadden ook opgeroepen tot een consumentenstaking. Bij bakkers in Madrid was het ’s ochtends rustiger dan normaal. De politie moest de ingang van warenhuizen bewaken; betogers wilden beletten dat die opengingen. Kiosken waren maar half bevoorraad doordat de banden van bezorgbusjes lek waren gestoken. Ook werden ’s nachts pinautomaten onbruikbaar gemaakt.

Toch gingen veel winkels en horecagelegenheden gisteren gewoon open, zeker buiten de centra van de grote steden. Die in het centrum waren óf dicht óf hielden hun rolluiken half gesloten. Zo konden ze die snel helemaal sluiten als er patrouilles van stakingswachten langskwamen.

Na de half mislukte stakingsdag bleken Spanjaarden wel bereid ’s avonds mee te lopen in protestmarsen. De grootste betoging had plaats in Madrid, waar naar schatting een kwart miljoen mensen meeliepen. De vakcentrales spraken van ruim 1 miljoen betogers, de regering hield het op 35.000.

De betogers hadden een opvallend gemengde achtergrond. Er waren overheidsfunctionarissen, zoals medici en onderwijzers, die hun werk sterk geraakt zien worden door de bezuinigingen. Werknemers uit de private sector, zoals Isabel Gil, een medewerkster van een reisbureau die met haar bazin meeliep. „Zij wilde ook staken, dus ik kon gelukkig meedoen zonder loon in te leveren.”

Er waren gepensioneerden, die zich druk maken over de toekomst van hun kinderen en kleinkinderen. Maar ook veel jongeren, die desgevraagd erkenden weinig binding te voelen met de vakbonden. „Ik kom vooral omdat het een internationale, Europese protestdag is”, zei de jonge lerares Loreto López. Zoals veel betogers noemde zij de succesvolle manifestatie – en niet de matte staking – „de echte graadmeter voor de onvrede in Spanje”.