De man van de 500 netsuke

Antiek meubilair en schilderijen van oude meesters, dat is waar je het eerst aan denkt bij de PAN. Maar het aanbod is natuurlijk ruimer. Vijf handelaren vertellen over hun vakgebied.

Buffel met kalf, gemaakt door Tomotada (eerste helft 19de eeuw, ivoor) Foto Ferry Herrebrugh

‘Het zijn geen knoopjes. Het zijn kleine kunstwerkjes.” Wim Bouwman zet geroutineerd zijn vakgebied in perspectief. Een netsuke is een Japanse knoop, maar vooral een verfijnd beeldje dat je in je hand kunt houden. Vaak geeft het een grappige of cartooneske kijk op een dier of mens. Ze zijn met een enorme detaillering gemaakt. „Netsuke hebben humor en er zit een verhaal in. De traditionele Japanse kimono heeft geen zakken. Om toch iets te kunnen meenemen, ontwikkelde men een kunstig gesneden knoop met twee gaatjes waardoor een koord kan. Een aan dat koord kon men dan bijvoorbeeld een portemonnee of tabakszakje hangen. Netsuke waren modegevoelig en een welvarende eigenaar had er meerdere.”

De Brit Edmund de Waal schreef er vier jaar geleden een boek over, The Hare with Amber Eyes, dat een bestseller werd. Het gaat over een collectie netsuke die hij erft en die de aanleiding vormt om zijn familiegeschiedenis te vertellen, waarin hij een beeld schetst van een rijke Joodse familie in de twintigste eeuw. „Ik heb dat boek wel dertig keer cadeau gegeven”, zegt Bouwman.

Een stuk of dertig netsuke had Bouwman altijd wel in zijn Algemeene Ethnografica- en Kunsthandel Aalderink B.V. (sinds 1929) op de Spiegelgracht in Amsterdam. Negentien jaar geleden kocht hij een grote privécollectie van 540 stuks. Hij exposeerde deze Buzaglo-collectie en er bleek enorm veel vraag naar. „Het werd mijn ding. Ik was de man van de 500 netsuke.”

Netsuke kunnen gaan over dierenverhalen, sprookjes, mythen, het dagelijks leven, beroepen. Die variatie maakt verzamelen aantrekkelijk. „Je kunt geen Venussen van Milo verzamelen, maar er zijn honderdduizenden netsuke: elke heer in Japan droeg ze. En net als bij zo maar een horloge of een Rolex, zagen mensen het statusverschil. De bij dit artikel afgebeelde ivoren buffel met kalf is een zeer geliefd ontwerp van de beroemde netsuke-snijder Tomotada en dateert uit de eerste helft van de negentiende eeuw. De os is een teken uit de dierenriem en staat voor de eerste twee uur na middernacht wanneer iedereen slaapt. Het is ook een amulet tegen ziekten, staat voor overvloed en rijkdom en is een embleem voor het voorjaar.”

Netsuke kosten bij Aalderink tussen de 2.000 en 20.000 euro. Met 25.000 euro kun je volgens hem een kleine, goede collectie aanleggen. Je moet dan wel met oordeel verzamelen en vooral veel over netsuke lezen in de inmiddels meer dan 300 boeken die over het onderwerp geschreven zijn.

Voor netsuke is de belangstelling steeds gestegen. „Ik doe het nu veertig jaar, het is voor iedereen prettig afgelopen. De waarde is niet verdampt, maar miljonair zijn de verzamelaars niet geworden, wel toegewijde liefhebbers.”

Inl: aalderinkorientalart.nl