Jurist verdient goed aan al die ontslagen

Zochten in het verleden werknemers elkaar op in protestacties of vakbond, nu is het ieder voor zich. Advocaten varen daar wel bij.

Hij had heus geen 21ste-eeuwse bestorming van de Bastille verwacht. Maar iets meer gezamenlijk protest tegen reorganisaties en magere arbeidsvoorwaarden, dat zou logisch zijn, zegt Jan Willem van Prooijen, sociaal psycholoog aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. „Want alle theorieën vertellen daarover hetzelfde: in onzekere tijden zoeken mensen elkaar op voor steun.”

Anno 2012 bellen ze vooral de advocaat, blijkt. Afgelopen week maakten juridisch dienstverleners Arag en DAS bekend dat ze een record aantal arbeidsconflicten in behandeling hebben. Over niet-uitbetaalde salarissen, verlaagd loon en ontslag dat wordt aangevochten.

Dat zat er al een beetje aan te komen. DAS zag eerder de winst en de omzet toenemen. En bij het bekendmaken van de jaarcijfers over 2011 sprak algemeen directeur Eric Pouw de verwachting uit nog betere resultaten te zullen boeken in 2012.

Want: „De onzekere economische situatie brengt met zich mee dat bedrijven en particulieren actief hulp zoeken bij juridische en financieel-juridische vragen.”

Een wat omzwachtelde omschrijving van: kapitaal en arbeid gaan botsen. Maar nu in de beslotenheid van vergaderzalen en in petit comité: een werkgever, een werknemer en een jurist aan elke kant van de tafel. Geen optochten of volle pleinen.

Wat gebeurt er ondertussen met het ledenbestand van de vakbonden? Dat slinkt, vertelt woordvoerder Harry Lindelauf, van de FNV. „Onze afdeling klachtenbehandeling heeft het druk met ontslagkwesties. Maar we krijgen er niet veel nieuwe leden bij. Niet meer dan het aantal afmelders, althans. Komt door de crisis. Mensen gaan hun knopen tellen en bezuinigen waar ze kunnen. Ook op het lidmaatschap van de bond.”

Een ironische situatie, vindt Van Prooijen. „Onder normale economische omstandigheden doen bedrijven er van alles aan om een groepsgevoel te kweken. Want de resultaten zijn gewoon beter als mensen in een eenheid optrekken.”

Als werknemers geen front vormen, profiteert meestal het bedrijf, meent Daniel Balliet, een Amerikaanse psycholoog in Nederland, die samenwerking en conflict resolution onderzoekt. „Er is een aantal beproefde manieren om een conflict te winnen”, zegt hij. „En de meeste daarvan werken beter naarmate er meer mensen aan meedoen.”

Een van die strategieën is ‘tit-for-tat’. „Ik ben bereid deze concessie te doen, maar wat doe jij dan voor mij? Je kunt als groep werknemers aanbieden lager loon te accepteren als het bedrijf dan andere arbeidsvoorwaarden verbetert. Een andere optie is de reputatie van de ander te beïnvloeden. Bij bijna elk publiek protest proberen de actievoerders de publieke opinie bij het conflict te betrekken. Laten zien wat een bedrijf, in de ogen van werknemers, verkeerd doet.”

Groepen staan sterker. Toch begint het oplossen, zelfs vermijden van conflicten, altijd bij individuele afwegingen, zegt Van Prooijen.

„Veel arbeidsconflicten zouden voorkomen zijn als werkgevers en werknemers zich in elkaar positie hadden ingeleefd. Een manager moet snappen dat een werknemer vooral duidelijkheid verlangt en een rechtvaardige behandeling. Andersom zou het helpen als een werknemer de positie van zijn directeur begrijpt. Soms moet die mensen ontslaan om het bedrijf te redden.”

    • Wouter Smilde