Dertigers vereenigt U!

Vijftigplussers zijn niet zielig. Dertigers zijn pas echt kwetsbaar: ze hebben tijdelijke contracten, onverkoopbare huizen en later een mager pensioen. Hoog tijd dat ze zich organiseren.

Mooi huis. Check. Smartphone. Check. Vlotte auto. Check. Goede schoenen, leuke kleren. Check. Aan de buitenkant gaat alles goed. Maar het is als een glanzende appel die rot blijkt als je erin bijt.

De dertigers van nu, of ze nou laag- of hoogopgeleid zijn, vormen een kwetsbare generatie. De kwetsbaarste zelfs. Ze kochten een huis in de duurste jaren, kunnen het niet meer verkopen en als dat toch lukt, dan alleen met een restschuld. Ze krijgen moeilijker een vast contract, zien hun inkomen niet zo snel stijgen en zijn voor werkgevers minder interessant om in te investeren.

Wat wel kan: op straat worden gezet. Met het grootste gemak.

Meestal zijn het de vijftigers die te boek staan als een kwetsbare groep. Maar zij hebben alleen een probleem als ze hun baan verliezen – dan komen ze moeilijk weer aan het werk. Vervelend, maar de kinderen zijn het huis al uit, ze hebben een aardig pensioen opgebouwd en hun koophuis heeft een flinke overwaarde. Dertigers die hun baan verliezen zijn kwetsbaarder, met opeens hogere vaste lasten, een enorme hypotheek en een studieschuld – en dat terwijl het nieuwe kabinet de WW-duur flink verkort.

Katrien Hooglugt (32) woont samen en heeft twee jonge kinderen. Haar vriend is docent op een ROC. Hij werkte fulltime, maar na bezuinigingen was dat nog maar 0,7 fte, drieënhalve dag. Zijn inkomen ging fors achteruit – Hooglugt stopte noodgedwongen met haar studie pedagogische wetenschappen en nam een tweede baan. Maar dat gaf geen zekerheid: beide werkgevers wilden flexibiliseren, de ene bracht haar contract terug naar 5 tot 20 uur, de andere gaf haar als basis een drie-urencontract. „Als ik ziek zou worden, zou ik slechts 5 uur bij de ene en 3 uur bij de andere werkgever uitbetaald krijgen.”

Ze zocht verder, vond een baan als hulpverlener bij Bureau Jeugdzorg. Een jaarcontract. Of dat verlengd wordt, weet ze niet. Het stel komt rond, ook al kunnen ze „geen gekke dingen doen”. Maar ze missen de zekerheid. En door het jaarcontract van Hooglugt kunnen ze geen nieuw huis kopen, ook al zijn ze met de komst van hun tweede kind uit hun huis gegroeid. „Niet dat we ons huidige huis kúnnen verkopen, want dan draaien we groot verlies. Ik schat zo’n 30.000 euro.”

Steeds meer dertigers hebben een tijdelijke aanstelling, blijkt uit CBS-cijfers. Het duurt ook steeds langer voor ze een vast contract krijgen. Tijdelijk werk is tijdelijk niet erg, zegt Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), maar je blijft wel onderin de salarisschalen hangen. En als dat contract niet verlengd wordt – de werkloosheid is met 6,6 procent betrekkelijk laag, maar loopt snel op – zit de dertiger door zijn korte werkgeschiedenis en de verkorte uitkeringstijd straks binnen anderhalf jaar op bijstandsniveau.

Schnabel ziet weinig herstel op de arbeidsmarkt. In het werkloosheidscijfer zie je bovendien de 750.000 zzp’ers niet terug, van wie een groot deel momenteel niet genoeg werk heeft. En als het straks beter gaat, gaat het slechts geleidelijk beter. Bovendien, zegt Schnabel, komen er nieuwe generaties aan en groeit de bevolking. „En zij willen ook een baan.”

Steven Harris (36) woont samen met zijn vriendin. Deze zomer werd hun eerste zoon geboren. Tot afgelopen januari werkte Harris twaalf jaar in vaste dienst als timmerman. Sinds hij zijn baan verloor, heeft hij veertig keer gesolliciteerd. Zonder resultaat. Op één keer na, hij kreeg een nul-urencontract en een „slecht salaris”. Onderhandelen kon niet – „voor jou tien anderen”, zei zijn werkgever. Na twee weken was er al geen werk meer voor hem. Over een half jaar stopt zijn WW. Daarna moeten Harris en zijn vriendin – die gelukkig wel een baan heeft – waarschijnlijk hun spaargeld aanspreken.

Van werkloze oud-collega’s hoort hij dat ze moeilijk de tijd doorkomen. Dat ze gaan zitten malen. Gelukkig heeft hij net een zoon gekregen, dus hij verveelt zich niet. „Maar ik voel me wel slecht. En dat is lastig bij sollicitaties, want dan moet je positief overkomen. Ik voel me ook een beetje misbruikt met die nul-urencontracten, maar ik moet ze aannemen, anders komt mijn WW in gevaar.”

Het regeerakkoord brengt enkele verbeteringen op de arbeidsmarkt, zegt Joop Hazenberg, initiatiefnemer van – wegens te weinig animo weer opgeheven – Partij2030 en voorzitter van denktank Prospect. „Je kunt straks niet meer eindeloos WW opbouwen en de ontslagvergoeding wordt maximaal 75.000 euro. Dat is belangrijk, want nu is het voor een werkgever vaak te duur om iemand te ontslaan die 25 jaar in dienst is. Misschien zorgt dat ervoor dat er weer ruimte komt om twintigers en dertigers aan te nemen.”

Hééft die dertiger zijn baan nog, tijdelijk of niet, dan is hij nog steeds veel kwijt aan vaste lasten. Zorgverzekering, AOW, onroerendgoedbelasting, telefoon, energie, studieschuld. Dat gaat allemaal ten koste van het vrij besteedbare inkomen. Het huis dat werd gekocht in de duurste jaren tussen 2000 en 2010 – de jaren waarin de dertiger begon met werken – wordt in veel gevallen tijdens de looptijd niet afgelost. Als de bank eist dat dertigers tussentijds een deel van hun hypotheek aflossen door de daling van hun huiswaarde, hebben ze volgens Schnabel een probleem. „Daarmee stijgen hun vaste lasten nog verder. Voor veel huishoudens is dat fataal.”

Het huis verkopen is geen oplossing meer, gezien de dreigende restschuld. Als het al verkocht wordt, want Anoek Bleumer (32), freelance fotograaf en beeldredacteur, heeft op het moment twee huizen samen met haar vriend en twee jonge kinderen. In 2010 tekende het stel het contract voor hun huidige nieuwbouwhuis. Het moest nog worden gebouwd, dus ze dachten genoeg tijd te hebben om hun oude hoekwoning in Nijmegen te verkopen. Niet dus. Nu verhuren ze het huis, waardoor ze er maandelijks maar 100 euro bij inschieten. Was dat niet gelukt, dan hadden ze „een groot probleem gehad”.

Genoeg geklaagd. Hoe kan de rottende appel weer gezond worden? Verrassend genoeg: door nóg verdere flexibilisering van contracten. Het verschil tussen vast en tijdelijk moet vervagen. Schnabel: „Geen banen voor het leven meer.” Wel moet er continuïteit gebracht worden in de tijdelijke contracten, door te zorgen dat ze oneindig verlengd mogen worden. Nu moeten ze na drie keer, zonder onderbreking, verplicht worden omgezet in een vast contract.

Hazenberg sluit zich daarbij aan: „De beschermde positie van zittende, oudere werknemers moet verder worden afgebouwd, zodat niet langer jongeren telkens losse contracten krijgen, terwijl slecht functionerende oudere collega’s maar blijven zitten.”

Ook een idee: ook met een tijdelijk contract een hypotheek krijgen. Verder moeten de vaste lasten omlaag, zeker als de crisis doorzet. Maak het mogelijk om een deel van de pensioenpremie in te zetten voor het aflossen van hypotheken. En er mag meer van ouders verwacht worden. Die hebben het vaak beter dan hun kinderen. De ouders helpen overigens al wel: uit een SCP-onderzoek van enkele jaren terug blijkt dat 30 procent van de ouderen (60-70 jaar) klusjes bij de kinderen in huis doet, 20 procent helpt in het huishouden, 22 procent financiële steun geeft en 48 procent op de kleinkinderen past. En de ouderlijke hulp neemt toe. Zo bleek vorige maand uit onderzoek van TNS NIPO in opdracht van ING dat een kwart van de huizenbezitters tussen de 18 en 34 jaar het afgelopen jaar financiële steun kreeg van familie bij de aankoop van hun woning. Dat is beduidend meer dan bij vorige generaties: huizenbezitters uit hogere leeftijdsgroepen kregen in zo’n 15 procent van de gevallen hulp.

De dertigers zelf voelen zich vooral slachtoffer van de crisis. Zoals Katrien Hooglugt het verwoordt: „Ik voel me niet bij machte om zelf verandering in onze situatie te brengen.”

Het is het typische dertigersgeluid. Het gaat niet goed met ze, maar daar kunnen ze zelf toch niks aan doen?

Wel dus. De dertiger kan iets opsteken van oudere generaties. Ouderen zijn slimmer, zegt Paul Schnabel. Zij hebben een vakbond, een politieke partij. Wie gezien wil worden, moet zich organiseren. Schnabel: „Je kunt gaan zitten bokken, maar dat helpt niet.”

Maar de dertiger is het, anders dan zijn ouders, niet gewend om gezamenlijk op te trekken. „De twintigers en dertigers van nu zijn opgegroeid in welvaart”, zegt Schnabel. „Ze horen bij zichzelf, niet meer bij een groep. Maar wie zich niet wil binden, kan ook geen invloed uitoefenen. Besluiten worden genomen op basis van meerderheden.”

Het is tijd, zegt Schnabel, voor dertigers om op te komen voor hun belangen. Initiatieven als een vakbond of politieke partij voor dertigers mislukken nu vaak. Was Schnabel nu dertig, dan zou hij lid zijn geworden van een politieke partij, en misschien van het Alternatief Voor Vakbond waar huidig PvdA-Kamerlid Mei Li Vos medeoprichter van was.

„De organisatiekracht van jongeren is groot”, zegt Joop Hazenberg. „Maar als je iets wilt veranderen, heb je een lange adem nodig. Dat hebben jongeren vaak niet.”