De dame achter 'De Internationale'

NLMD02_S-00243-IV-026, 07-08-2007, 13:17, 8C, 4384x3384 (776+2136), 100%, LMzw, 1/80 s, R48.2, G31.0, B39.6

Droom en daad. Het zoeken van Henriëtte Roland Holst. Regie: Annette Apon. Met de stem van Lineke Rijxman. In: 4 bioscopen. ***

Zestig jaar na haar dood is schrijfster en activiste Henriëtte Roland Holst zo goed als vergeten. Filmmaakster Annette Apon zegt het eerlijk in haar impressionistische portret, deels geïnspireerd op de biografie die Elsbeth Etty schreef, van de dichteres die aan de wieg stond van de Nederlandse arbeidersbeweging. Ze vertaalde bijvoorbeeld De Internationale, het socialistische strijdlied dat Apon, zo vertelt ze in Droom en daad, in de jaren zeventig zelf nog gezongen heeft.

Het is lastig om te beoordelen waar in onze historische perceptie Henriëtte Roland Holst zich momenteel precies bevindt. Als we haar naam misschien niet meer kennen, dan nog wel die van de dichters Herman Gorter en Albert Verwey? Lenin kennen we nog wel. Maar zijn revolutionaire kameraad Trotski, met wie ze misschien wel een kortstondige romance had zoals de film suggereert? Of ‘rode’ Rosa Luxemburg? Staan zij nog in de geschiedenisboeken?

Het zoeken van Henriëtte Roland Holst in de periode 1891-1927, waarin zij haar plaats ten opzichte van het socialisme probeert te bepalen, wordt zo ook een zoeken naar Roland Holst. Naar haar plek in de Nederlandse geschiedenis. En naar de inspiratiebron die ze misschien zou kunnen zijn in een tijd dat het socialisme weer serieus genomen wordt, in tijden van kapitalistische crises.

Een zoeken ook naar sporen van het verleden in altijd fantastische oude filmbeelden, vol ontluikende bloemen en bioscoopjournaals vol loopgraven, en nieuw materiaal dat Apon op de Buisse Heide schoot, waar Roland Holst een buitenverblijf had. Actrice Lineke Rijxman leest heel netjes gedichten en dagboekfragmenten.

Er zit een zekere plechtigheid in deze benadering die de schrijfster niet in snelle, pakkende soundbites dichterbij brengt. Maar ook voldoende rust om dat langzaamaan toch te laten gebeuren.