Brutaal én zachtmoedig

Waar dienen karaktereigenschappen eigenlijk voor? Welke functie vervullen ze? Wie wil begrijpen waarom mensen zijn zoals ze zijn, moet niet alleen gedrag beschrijven, maar ook die onderliggende vragen proberen te beantwoorden, aldus een Amerikaanse psycholoog. Samen met een Amerikaanse promovenda in Groningen onderzocht hij onlangs, bij wijze van voorbeeld, mogelijke functies van de karaktereigenschap extraversie. Wie zich extravert gedroeg (dus hartelijk, assertief, praatgraag), wilde bijvoorbeeld andere mensen aan het lachen maken, een goede indruk maken, in het centrum van de aandacht staan of een leider zijn. Die doelen diende extraversie, althans, ze hingen ermee samen. (Het artikel werd eind oktober online gezet bij vakblad Psychological Science.)

Nu is extraversie typisch een eigenschap waarvan je kunt zeggen: ‘daar hebben mensen wat aan’. Begin dit jaar ontstond er nog commotie over, toen het boek Quiet: The Power of Introverts in a World That Can’t Stop Talking van Susan Cain uitkwam. Cain betoogt daarin dat onze moderne westerse samenleving extravert gedrag meer waardeert dan introvert gedrag. Ten onrechte, vindt ze. Extraverte mensen zijn sociaal handiger, doen het goed in vergaderingen en in teams – maar introverte mensen zijn in andere dingen goed (stilletjes luisteren, rustig creatieve ideeën ontwikkelen) en die zijn óók belangrijk, misschien wel belangrijker. Alleen vallen introverten minder op. Cain kreeg massale bijval: nooit eerder lieten mensen die zichzelf introvert noemen zóveel van zich horen, uiteraard vooral rustig vanachter de computer. Een klassieke strijd laaide op: die tussen de brutalen (die spreekwoordelijk de halve wereld hebben) en de zachtmoedigen (die de hele Aarde erven, volgens de Bijbel). Zowel mensen die zich introvert noemden als mensen die zichzelf extravert noemden, voelden zich ernstig onderschat door het andere kamp.

En dat maakt één deelresultaat van het nieuwe onderzoek van de twee Amerikaanse psychologen extra interessant. De onderzoekers hadden mensen tien dagen lang vijf keer per dag vragen laten beantwoorden op een draagbaar computertje: hoe praterig, dominant, spontaan, sociaal, energiek bent u nú, op dit moment? Wat bleek: er was véél meer (vier keer zoveel) variatie binnen het gedrag van mensen dan variatie tussen mensen. Veel mensen gedragen zich de ene keer extravert en de andere keer introvert. Als je ze toch indeelt, overlappen ‘extraverte’ en ‘introverte’ mensen enorm in gedrag.

Dus waarom noemen hele volksstammen zich dan zo graag introvert en andere zichzelf extravert? Ooit hoorde ik een prachtige theorie, van antropoloog Helen Fisher. Introverte mensen, zei zij, laden zichzelf op door zich af te zonderen; extraverten door met andere mensen samen te zijn. Het klonk elegant en waar. En als het zo is, kan totaal verschillend gedrag dus voor verschillende mensen precies dezelfde functie hebben. Hetzelfde doel willen bereiken met verschillende middelen – ja, dat kan inderdaad een recept zijn voor ruzie.