Rutte II maakt een sobere herstart

Nieuwsanalyse

De regeringsverklaring markeert het formele begin van Rutte II. Met een verzwakte premier en een VVD-achterban die zijn stem terugvond.

De tevredenheid over de eigen doortastendheid is verdwenen. Soberheid overheerst bij de herstart van het nieuwe kabinet. Mark Rutte, die vanmiddag de regeringsverklaring in de Tweede Kamer zou uitspreken, maakte een diepe knieval. Hij bood gisteravond excuses aan voor de verwarring die is ontstaan; vandaag tijdens het Kamerdebat een inkoppertje voor de oppositie.

Het resultaat van de snelle tussenformatie: de inkomensafhankelijke zorgpremie is geschrapt. De belastingen wordt aangepast om hogere inkomens zwaarder te treffen dan lagere. De nivellering is wel minder extreem dan eerst de bedoeling was.

De politieke conclusie: Rutte is als premier én als VVD-leider beschadigd – ook al wordt eerlijkheid door kiezers hoger gewaardeerd dan door politici. „Ik heb als onderhandelaar van de VVD een fout gemaakt”, zei Rutte. Zelden vertoond, dus ook moeilijk te voorspellen hoe lang deze omissie aan hem blijft kleven.

Feit is dat verontruste VVD-leden van de laatste weken hebben opgestoken dat assertiviteit loont. De achterban vond zijn stem terug – en de partijleider zal nog vele compromissen moeten verdedigen.

Hij erkende dat hij „meer tijd” had moeten nemen om de inkomenseffecten van die zwaarbekritiseerde zorgpremie op zich te laten inwerken. Het was „een verkeerd plan”. De conclusies van VVD-politici om heen zal zijn: we moeten Rutte scherp houden, anders geeft hij zaken te gemakkelijk weg.

De alternatieve vorm van nivellering wordt niet meer gepresenteerd als feest of linkse hobby. Ook Rutte stelt het nu voor als noodzakelijke ingreep, zodat lagere inkomens de zware ingrepen van de komende jaren kunnen dragen. We gaan 46 miljard euro bezuinigen in zeven jaar, zeiden Rutte en de fractieleiders Samsom (PvdA) en Zijlstra (VVD) één en andermaal. Dat is 10.000 euro per gezin met twee kinderen. „De tijden van almaar méér zijn echt voorbij”, aldus Samsom. Hij sprak van „een roerige, leerzame periode”. Het vertrouwen in de politiek is geschaad. „Wij trekken ons de commotie van de afgelopen weken aan.”

Ze benadrukten dat het geen teken van zwakte, juist van kracht, was dat ze het regeerakkoord zo snel al openbraken. „Wij hebben hier niet over gevochten”, zei Rutte. „Dat is wat mij betreft het bewijs dat we het onderlinge vertrouwen hebben versterkt.”

De formule waarmee Rutte en Zijlstra hun achterban nu hopen te overtuigen: minder negatieve uitschieters in de koopkracht voor inkomens boven de 60.000 euro. Juist die uitschieters schoot VVD-kiezers in het verkeerde keelgat. „Dat werd in mijn achterban niet gedragen”, aldus Rutte. Nu blijven de gevolgen beperkt, al kan de premier nog steeds „geen koopkrachtgarantie” geven. Er is altijd wel iemand die extra slachtoffer wordt van een bepaalde maatregel. Maar gemiddeld gaan de hoge inkomens er tot 2017 niet meer 4 procent op achteruit, maar 2,5 procent.

Toch kan niet elke goed verdienende Nederlander juichen. Zo staat in de nieuwe koopkrachtplaatjes achter een alleenverdiener met kinderen en 66.000 euro nog altijd min 4,25 procent. Maar dat is acceptabel, zei Rutte. Ook voor zijn achterban, voegde hij er aan toe. Hoewel het nog niet erg overtuigd klonk heeft hij er nu wel een verhaal bij: in deze moeilijke tijden verdienen de lage inkomens extra bescherming. Elke liberaal, denkt Rutte, vindt het goed als in deze situatie onder de zwakkeren in de samenleving „een dikkere ijslaag” wordt gelegd.

Met dit aangepaste akkoord presenteert het nieuwe kabinet zich vanmiddag in de Tweede Kamer, dat debatteert over de regeringsverklaring. De laatste twee weken gaven het beeld van een fragiele nieuwe regeringscoalitie, die al bij de eerste tegenwind begon te zwalken. Geen sterke start voor een kabinet dat ongekend zware ingrepen in de verzorgingsstaat wil treffen.

Het is niet te zeggen welke partij het meest is opgeschoten met het herziene akkoord. De VVD heeft de nivellering een beetje terug weten te dringen. Maar ook de nu overeengekomen belastingverhoging is exact het omgekeerde van het verkiezingsprogramma. De PvdA leverde op de inhoud in: de rem op de marktwerking in de zorg verdwijnt. Maar Samsom toonde leiderschap: hij redde zijn politieke partner uit de nood zonder zelf veel gezichtsverlies te lijden. Voorlopig is de VVD de zwakke schakel in deze coalitie.

Commentaar: pagina 2

In het nieuws: pagina 4-5

Opinie: pagina 15