Natte herfst zet piepers in de blubber

De aardappelprijzen stijgen hard: door de regen zijn veel aardappels nog steeds niet gerooid. Aardappelboer Remijn heeft goud in de grond.

Huub Remijn loopt met hoge kaplaarzen over de akker met vijf hectare aardappels. De lucht is blauw en droog, maar het land oogt angstaanjagend donker door de vele regen van de afgelopen tijd. Als de Zeeuwse landbouwer te lang op een van de aardappelbedden staat, zakt hij erdoor.

„In de bedden zit nu de maximale hoeveelheid water”, zegt Remijn met een zorgelijke blik. Het zijn net sponzen, vol gezogen met regenwater. „Het water moet eerst wegzakken voordat het überhaupt ergens op lijkt.” Hij schudt zijn hoofd; oogsten zit er voorlopig nog niet in. Eerst drie dagen droog weer, dan kan hij hopelijk toeslaan.

Het landbouwbedrijf (150 hectare) van de 40-jarige Remijn ligt in Burgh-Haamstede, op Schouwen-Duiveland. Diepe, blubberige tractorsporen op de akkers tekenen de loodzware oogst van dit najaar – boeren voerden een ware strijd tegen de regen. In heel oktober en de eerste week van november viel hier in totaal ruim 170 millimeter water.

Naar schatting zit nog bijna 5 procent van alle Nederlandse consumptieaardappelen (67.000 hectare) in de grond. De problemen zijn het grootst in de kustprovincies, waar door het warme zeewater vorige maand aanzienlijk meer buien vielen dan in de rest van het land.

In andere aardappellanden zijn de problemen groter. Door overvloedige regenval zitten er nog vele duizenden hectares aan aardappels in West-België, Noord-Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk in de grond. Samen met Nederland en Duitsland zijn dit de big five van de aardappel producerende landen. De vrees is dat de vorst vroeg invalt en miljoenen kilo’s aardappels doodvriezen.

De spanning op de aardappelmarkt is groot. De eerste aardappelnotering van dit seizoen brak direct een record: de landbouwbeurs in Emmeloord noteerde anderhalve week geleden 23 tot 27 euro per 100 kilogram voor fritesaardappelen uit de schuur. Het was de hoogste start van de aardappelprijs – die normaal tussen de 10 en 15 euro ligt – sinds het extreem droge jaar 1976.

De vader van Remijn graaft met een schop geultjes op een akker dichtbij de boerderij, zodat het overtollige water wegloopt. Binnen vertelt Remijn dat hij continu de weersvoorspellingen bekijkt op vier verschillende websites. 25 van de in totaal 30 hectare aardappels (ras Agria) heeft hij gerooid. Maar voor die laatste vijf hectare was het de afgelopen drie weken te nat.

Bij het rooien wordt het hele aardappelbed opgeschept. De grond wordt er dan uitgezeefd. Maar als de grond te nat is, krijg je homogene bagger. „Dan rotten de aardappels in de schuur”, zegt Remijn. Zijn gezin ging met de herfstvakantie naar Spanje. Hijzelf bleef thuis voor de oogst. Het bleek voor niks; hij kon die week niets doen op het land.

Als je het natte aardappelland ziet zou je het niet denken, maar Remijn heeft goud in de grond. Met de huidige prijzen is de vijf hectare zo’n 75.000 euro waard. Een topjaar lonkt. Gunstig is dat hij al zijn aardappels heeft bewaard voor de vrije markt – zijn vaste strategie.

Remijn vindt het niks om eerder in het jaar termijncontracten net boven de kostprijs (rond de 12 eurocent per kilogram) af te sluiten en daarmee meer zekerheid te hebben. „Ik neem geen genoegen met een marge van 5 procent. Ik ben geen producent van wasknijpers.”

Door de hoge aardappelprijzen zal ook het patatje duurder worden. „Daar is geen ontkomen aan”, zegt Han van den Hoek, directeur grondstoffen bij McCain, ’s werelds grootste producent van ingevroren aardappelproducten. „Onze marges zijn te klein om een flinke stijging in de grondstofprijs op te kunnen vangen.” Hoeveel de patatprijzen gaan stijgen, durft hij niet te zeggen. „Dat is sterk afhankelijk van wat er nog aan aardappels uit de grond komt.”

Ook Van den Hoek houdt de weersvoorspellingen continu in de gaten. „Het is een hele zenuwachtige periode. We leven van dag tot dag”, zegt hij vanuit zijn auto, terwijl er net een regenbui over de snelweg bij Dordrecht trekt.

Het weer zal deels de marktprijzen bepalen. Bij droog weer kunnen de resterende aardappels in Nederland, België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk nog gerooid worden. De verwachting is dat de prijs dan daalt. Maar mocht een deel van de oogst mislukken, dan volgt waarschijnlijk een rat race tussen de fabrieken om de piepers op de vrije markt.

Akkerbouwer Remijn kijkt uit over zijn aardappelland. Vooral in het ‘sproeispoor’ staat veel water: het hele jaar banjert de sproeimachine door dit traject, met als gevolg dat er bij regen snel plassen in komen te staan. De kwaliteit van het gewas is goed, zegt hij, al is er een verhoogd risico op rotte aardappels.

De aardappel is een risicovol gewas, weet Remijn. Regen kostte hem al veel geld. Hij maakte het rampjaar 1998 – eenderde van de landelijke oogst ging toen verloren – mee. En ook in 2000, 2001 en 2002 had hij veel waterschade. Sinds die jaren teelt hij minder aardappels.

Remijn houdt hoop. Hij heeft alvast een grote, krachtige zelfrijdende aardappelrooier met rupsbanden gereserveerd. Hij lacht: „Nu alleen nog een paar droge dagen”.