Knokken om een baan

Starters op de arbeidsmarkt dachten ooit dat bedrijven om hen zouden vechten. Maar ze moeten hun verwachtingen bijstellen.

Nederland, Sliedrecht, 29-10-2012 Danielle de Visser PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Roger Cremers - 2012

Arrogant is niet het juiste woord. Maar hoe zal Jeroen Kerkhof het dan eens zeggen? Sommige bedrijven vinden de twintigers en dertigers die komen solliciteren, nou ja, zelfverzekerd. „Op een manier dat managers denken: presteer eerst maar eens wat.”

Kerkhof, directeur human resources bij ManpowerGroup, weet uit onderzoek waar de schoen wringt. In 2010 peilde het uitzendbureau de stemming onder jonge werkzoekenden. Wat vonden zij belangrijk? Dit: werken bij een bedrijf met een goed imago, leuk verdienen en kans op zelfontplooiing. Zo niet? Dan op naar de volgende. Want kenmerkend voor de nieuwe generatie was de verwachting vaak en veel van werkgever te wisselen – er is altijd wel een plek waar het interessanter of beter is.

Tsja. Veel van hun (potentiële) managers begonnen in de moeilijke jaren tachtig met werken. „Zij moesten destijds echt hun plek veroveren”, zegt Kerkhof. „Ze waren blij dat ze überhaupt werk hadden. Daarom hebben ze er moeite mee dat deze generatie nog met eisen komt ook.”

Maar wellicht was het niet zo gek dat die generatie in 2010 nog zo veel noten op haar zang had. Het was dan wel recessie, maar riep niet iedereen dat die snel voorbij zou zijn? Het ergste achter de rug, dipje – dat werk?

Ging niet het verhaal over een war on talent die zou losbarsten? Door de vergrijzing zouden bedrijven staan te springen om jonge, goed geschoolde mensen. Dan krijg je het idee alsof de wereld op je zit te wachten. Of op z’n minst toch een paar bedrijven. Dat generatie Y (van tussen 1971 en 1990) en generatie Z (na 1990) aan de bak zouden komen, sprak nog bijna vanzelf.

What a difference a day makes. Twee jaar later is het ‘dipje’ van 2010 uitgesleten tot een krater. Starters moeten zich meten met honderdduizenden werkzoekenden die al ervaring hebben.

De jeugdwerkloosheid nadert de 13 procent (een jaar geleden 9), onder hbo’ers is dat 4 procent. En dat percentage groeit maandelijks stug door. Verwacht daarin geen grote verbeteringen tot 2015, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek.

De opgaven waar starters voor staan, zijn intussen op alle fronten groter. Wie op sollicitatiegesprek gaat, loopt vaak tegen zwaardere eisen aan – de ING Bank peilde dat. Bedrijven verwachten betere papieren of bijzondere motivatie. Wie wordt aangenomen, zal het de komende jaren veelal moeten stellen met een tijdelijk contract, zonder al te veel kans op verlenging.

Een populaire ontsnappingsroute – opnieuw studeren – werkt alleen als de crisis snel wordt opgelost. Anders staat diegene over een paar jaar, een bul rijker, voor dezelfde opgave. Ondertussen loopt de studieschuld op, die lastiger is terug te betalen. Want het starterssalaris nam de afgelopen jaren met gemiddeld 3 procent toe. Daartegenover staan 3,1 procent inflatie en veel gestegen kosten.

Elke regel heeft z’n uitzonderingen en het is aan Rebecca Pomerantz om die te vinden. Zij rekruteert voor werving- en selectiebureau Yer toptalent op universiteiten. De soort waarvoor bedrijven onverminderd in de rij staan. „Goede ICT’ers die ook sociale vaardigheden hebben bijvoorbeeld. Die kunnen kiezen tussen soms drie, vier bedrijven.”

Pomerantz werkt met de „toptien procent”. Logisch gevolg: de overige negentig procent hoort daar niet bij. „Zo cru zeggen we dat natuurlijk nooit tegen mensen. Maar wie een mooie baan wil, moet snappen tegen wie hij het nu opneemt. Toptientalenten hebben niet alleen de beste cijfers. Ze onderscheiden zich ook door banen naast hun studies, vrijwilligerswerk, bestuurservaring. Sommigen zijn al ondernemer. Zo bewijs je dat je assertief bent of met mensen kunt omgaan – aantrekkelijk voor werkgevers.”

Hoe het niet werkt, volgens Pomerantz: „We krijgen aanmeldingen van hbo-studenten voor universitaire traineeships. Dan had je de universiteit moeten gaan doen. Studenten die thuis blijven wonen? Dan vraag ik door. Thuis heb je weinig kosten, dus is een bijbaan niet nodig. Is dat de reden? Niet de instelling die we zoeken.”

Mocht iemand – al dan niet met leedvermaak – de vraag stellen of starters nu pruilend in een hoekje kruipen: Manpower onderzocht dit jaar wederom de loopbaanverwachtingen van jonge mensen (M/Powerbook Jong talent). Wat blijkt? „Door de voortdurende onzekerheid hebben jongeren hun ambities bijgesteld”, zegt Jeroen Kerkhof. „De onbevangenheid en het optimisme van twee jaar geleden zijn er af.”

Uit de cijfers blijkt dat slechts een minderheid verwacht dat het binnenkort weer beter zal gaan. De meeste starters rekenen op een aanhoudende crisis en toenemende werkloosheid.

De generatie die meer dan anderen zou jobhoppen, verlangt inmiddels naar vastigheid. Liefst vindt ze een werkgever om bij te blijven. Met een goede werksfeer (53 procent vindt dat belangrijk), leuke collega’s (46 procent) en de zekerheid van een vast contract (30,4 procent). De balans werk/privé is minder belangrijk geworden. Net als het maatschappelijk nut van een bedrijf of het imago van de organisatie.

Bij een vergelijkbare studie (Insight in Starters) van onderzoeks- en adviesbureau Hay Group vond zelfs de meerderheid van de jongste generatie werkenden het pensioen de belangrijkste arbeidsvoorwaarde, ná het salaris. Precies nul procent verlangde zoiets flitsends als een aandelenpakket.

Toch zijn generaties Y en Z door de crisis geen tamme werknemers geworden, die hun droom van zelfontplooiing hebben achtergelaten in de wilgentakken van de hoogconjunctuur. „Onze indruk is dat jongeren realistischer zijn”, zegt Kerkhof. „Niet alles kan. In ieder geval niet meteen. Maar ze hebben nog steeds grote verwachtingen. Starters willen bijvoorbeeld onverminderd doorgroeien. Maar nu bij dezelfde werkgever, in plaats van jobhoppend. Dat ambitieuze, het zoeken naar wat het beste bij hen past, is er nog.”

Danielle de Visser (27) is van de generatie Y. Ze studeerde vrijetijdsmanagement in Breda. Dacht aan werken in het onderwijs of in het theater, maar dat lukte niet. Dus bleef ze tijdens haar eerste net-niet-ideale baan op de uitkijk staan. „Ik zag een vacature bij een theater; evenementen organiseren. Ik moest mijn vaste contract vaarwel zeggen, salaris inleveren, keihard werken. Maar het was wat ik wilde.”

Vier maanden later was De Visser werkloos. „De crisis! Voor mij was er geen plek meer. Zo zuur. Ik bleef zoeken naar iets wat ik echt graag wilde. Ik kon aan de slag in het jeugdwerk. Het bleek vooral te gaan om het indienen van subsidieaanvragen. Ik wilde met jongeren zelf bezig zijn en vroeg mezelf: waar wil ik over vijf jaar staan? En helpt het werk dat ik nu doe me daarbij? Het antwoord was nee.”

„Toen ben ik weer gaan solliciteren. Liever iets dat voldoening geeft dan alleen werken om de rekeningen te betalen. Nu werk ik bij een mbo. Dat paste niet precies in het plaatje, ik had nog geen onderwijsbevoegdheid. Maar dankzij extra studie kreeg ik de baan toch. Ik werk weer met jongeren en doe iets wat ik belangrijk vind.”

Genoegen nemen met minder wanneer het moet, het beste blijven zoeken wanneer het kan, lijkt het devies. En voor alles extra je best doen. Opvallend veel starters doen dat, blijkt uit onderzoek van Hay Group.

Van de huidige lichting studenten begint 65 procent al tijdens de studie met solliciteren. 87 procent probeert het cv te verbeteren met nevenfuncties of met buitenlandse studie-ervaring (57 procent) om straks niet voor ongemotiveerd versleten te worden.

Danny Mekic (25) adviseert leeftijdgenoten: kom van je roltrap af. „Mensen die de gebaande paden volgen, stappen daar op zodra ze met school beginnen. Jaar na jaar gaat dat ding door, tot je uiteindelijk een baan moet kiezen. Als je dat pad volgt, ga je afwachten tot dingen op je afkomen.”

Mekic heeft geen recht van spreken. En hij heeft alle recht van spreken. Hij werkte niet ijverig voor een diploma, dacht niet aan zijn cv en verliet voortijdig het vwo. Op z’n vijftiende startte hij een internetbedrijf, is nu eigenaar van adviesbureau New Team en spreekt op careerevents voor leeftijdgenoten.

Mekic: „Het valt me op dat succesvolle mensen dingen niet uitstellen. Ze bedenken wat ze willen, maken een plan en gaan dat doen. Als je denkt: ik zie straks wel wat ik wil, kom je er niet. Als je het type bent dat dingen op zich af laat komen, krijg je het hoe dan ook moeilijk. Ik las dat, als de crisis voorbij is, er op termijn 1,2 miljoen vacatures kunnen komen. 1,2 miljoen! Dát wordt pas kiezen.”