‘Eerst mocht ik geen partijlid worden’

Lang waren ondernemers niet welkom binnen de Communistische Partij van China. Nu wel. ‘Rode kapitalist’ Liang Wengen benut die kans ten volle.

Het partijlidmaatschap biedt onvermoede voordelen, ontdekte Liang Wengen (56), een van de vijf ‘rode kapitalisten’ op het achttiende partijcongres van de Communistische Partij van China. „Het is voor mannen die lid zijn van de partij veel makkelijker een vrouw te vinden, vooral jonge partijleden zijn een goede marktpartij want ze gelden als ambitieuzer en krijgen meer sociaal respect”, grijnst Liang, getrouwd, vader van een op Harvard studerende zoon en met een kapitaal van 5,3 miljard dollar een van de tien rijkste Chinese ondernemers.

De meeste gedelegeerden op het grotendeels besloten partijcongres dat woensdag een nieuw Politbureau en een nieuw Centraal Comité zal benoemen houden zich schuil in de Grote Hal van het Volk. Maar de oprichter/eigenaar van China’s grootste particuliere producent van bouwmachines praat er graag over waarom een ondernemer lid is van een communistische partij, over hervormingen en zijn proces tegen president Obama.

Liang bouwde in de geboorteprovincie van Mao Zedong – Hunan in zuidelijk China – een bescheiden constructiewerkplaats uit tot de grootste en bekendste maker van hijskranen, betonmortelmachines en boorapparatuur. Op elke bouwput in China (en steeds vaker in Afrika, Brazilië en het Midden-Oosten) wappert de vlag met het Sany-logo.

Een huwbare vrouw vinden – voor vele jongemannen in China geen sinecure als gevolg van het demografische vrouwentekort – was voor de miljardair geen probleem. Hij wilde vooral toetreden tot het politieke pantheon om de machtigen te ontmoeten. „Ik heb altijd al lid willen zijn van de partij maar mijn aanvragen werden niet gehonoreerd omdat ik op de universiteit te lage cijfers had. Nu ben ik lid en kan ik hier de stem laten horen van de particuliere ondernemers”, legt hij uit in de marge van het partijcongres dat woensdag afloopt. Lobbyen op zijn Chinees is zinloos zonder toegang tot het hart van de partij.

Liang is op het achttiende Nationale Partijcongres een van de vijf gedelegeerden met een vermogen van meer dan 350 miljoen dollar. Het aantal rijken op het congres had veel groter kunnen zijn maar uit bezorgdheid om negatieve beeldvorming is hun aantal gelimiteerd. Tien jaar geleden, op haar zestiende Nationale Partijcongres in 2002, opende de partij voor het eerst de rangen voor particuliere ondernemers. Dat was een historische hervorming die vervolgens is vastgelopen. De ideologische vijandigheid tegen de bezittende klasse in China is grotendeels verdwenen en slaat soms zelfs om in idolatie, maar nog steeds worden kapitalisten nog niet helemaal ‘betrouwbaar’ geacht.

Hoewel inmiddels 65 procent van de economie draait op het particuliere bedrijfsleven en het aantal rijken ieder jaar groeit zijn de vrije ondernemers zwaar ondervertegenwoordigd in de partij. Onder de 82 miljoen partijleden zitten 800 eigenaren van bedrijven en op het congres heeft slechts een procent van de gedelegeerden een connectie met het particuliere bedrijfsleven.

„Particuliere bedrijven zijn in China goed voor 45 procent van de belastingopbrengst, wij zijn ondervertegenwoordigd en daar moet verandering in komen”, zegt Liang Wengen die mogelijk toetreedt tot het Centraal Comité, een van de belangrijkste partijorganen. „China heeft ondernemers nodig om zich te ontwikkelen. Dat duidelijk maken is mijn missie. Ik ben een machinist op de hervormingstrein”.

Particuliere ondernemers, zegt hij, hopen dat er in de komende jaren twee belangrijke hervormingen worden doorgevoerd. Met de versterking van de rechtsstaat zouden ondernemers gemakkelijker grote obstakels zoals zwakke bescherming van eigendommen, abrupte wijzigingen in verordeningen, en corrupte partijfunctionarissen kunnen overwinnen. Een tweede wens betreft de staatsbedrijven die om politieke redenen China’s strategische sectoren zoals energie, de banken, het transport en de telecommunicatie domineren.

„Mijn zakenvrienden in het buitenland begrijpen vaak niet waarom ik lid ben van de partij en waarom ik daar zoveel tijd aan besteed. De partij is de enige plaats waarin particuliere ondernemers duidelijk kunnen maken dat de macht van de staatsbedrijven ingeperkt moet worden’’, legt Liang uit.

In de aanloop naar het huidige partijcongres ging in Beijing, dat altijd bol staat van de geruchten, de mare rond dat Liang Wengen op de lijst staat voor het Politbureau. „Geruchten in Peking ontzenuwen is als het vangen van de wind, maar ik ambieer geen politieke functie”. Maar een plaats in het Centraal Comité, dat fungeert als een klankbord en maar een paar keer per jaar bijeenkomt sluit hij niet uit. Hij zou de eerste ondernemer zijn die tot dit partijorgaan toe treedt.

Om zijn loyaliteit aan de partij te tonen steekt hij een lofzang op China en de partij af. „Als de partij mij zou vragen mijn rijkdom en mijn belang in Sany op te geven zou ik niet aarzelen en ik zou zeker niet naar de VS of Europa verhuizen. Ik ben er erg trots op om Chinees te zijn en mee te werken aan de wederopstanding van ons land. Al zou ik duizend maal moeten sterven ik zou alleen in China willen sterven’’.

Zijn rijkdom opgeven is waarschijnlijk het laatste wat de partij van hem verwacht. Zijn missie is de Sany Groep uitbreiden in Afrika („veel makkelijker toegankelijk dan de VS en Europa”) en in het Westen, waar hij in aanvaring is gekomen met president Obama. Op gezag van het Witte Huis werd vorig maand de verkoop van vier grote windenergieparken in Oregon aan de Amerikaanse vestiging van Sany verboden om militair-strategische redenen. Liang Wengen heeft daarom een proces tegen president Obama aangespannen want hij denkt het slachtoffer te zijn van een „politiek complot”. Dat de nauwe banden tussen Sany en de partij in de vorm van onder andere Liangs partijlidmaatschap in het buitenland met wantrouwen wordt bekeken vindt Liang Wengen moeilijk te begrijpen.

„Er zijn geen grenzen meer in de geglobaliseerde wereld, maar ondernemers en bedrijven behouden natuurlijk wel hun nationale identiteit. Waarom zou ik geen lid kunnen zijn van een partij die de dromen van heel veel Chinezen probeert te verwezenlijken. Waarom mag de vrouw die HP leidt wel lid zijn van de Republikeinse Partij en waarom zou mijn lidmaatschap een probleem zijn. Daarom ga ik door met dat proces tegen president Obama die ik heb gefeliciteerd met zijn herverkiezing”, zegt Liang Wengen. Bij zijn vertrek uit het Beijingse mediacentrum deelt hij handtekeningen uit aan vrijwilligers en toegesnelde jonge Chinese journalisten die hem op bewonderende toon vragen stellen voordat hij zich in zijn Bentley met chauffeur kan wurmen.