Walesa vrij, 'nog is Polen niet verloren'

Het Poolse volkslied ‘Nog is Polen niet verloren’. Dat zong een menigte zondagavond 14 november 1982 bij de woning van Lech Walesa in Gdansk. De leider van Solidariteit was elf maanden geïnterneerd geweest in het zuidoosten van het land. Zijn vakbond was verboden. Maar nu was hij terug.

‘Lech, Lech, Lech’, schreeuwden zo’n 1500 mensen die uren op zijn komst hadden staan wachten, toen Walesa gisteravond per auto terugkeerde. ‘Er is geen vrijheid zonder Solidariteit’, riepen ze terwijl ze de auto omstuwden’, meldde NRC Handelsblad op de voorpagina van 15 november 1982.

Met zijn stakingsacties, vaak met geweld onderdrukt, had de voormalige elektromonteur van de Lenin-werf de autoriteiten tot wanhoop gedreven. In augustus 1980 deed het regime een historische toezegging. Solidariteit werd erkend als onafhankelijke vakbond – een aberratie in een communistisch land. Toen de havik Jaruzelski in oktober 1981 aantrad als partijleider, wilde hij de geest weer in de fles stoppen.

‘Pools leger trekt de macht aan zich’, kopte NRC op maandag 14 december 1981. ‘Jaruzelski kondigde de staat van beleg aan in een radio- en televisietoespraak om vijf uur zondagochtend’, aldus de krant. ‘Alle ‘extremisten’ van Solidariteit worden gearresteerd, zei hij’.

Toenmalig Duitsland-correspondent Ben Knapen, nu net vertrokken als staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, haastte zich met de trein naar Warschau te reizen, maar bleef steken aan de Oder. ‘Met het oog op de huidige toestand wordt alle reizigers richting Polen dringend aangeraden van hun plannen af te zien’, leest een man achter het loket van de Oostberlijnse Ostbahnhof een briefje ‘op gedragen toon’ voor, schrijft hij.

Veel vertelde Walesa in 1982 niet over zijn gevangenschap. Hij moest behoedzaam opereren, zei hij op een persconferentie na zijn vrijlating. Ook het Westen was terughoudend, schreef NRC in zijn hoofdartikel. ‘Het begin van een dialoog tussen kerk en staat is er. Walesa is vrij. Verdere vrijlating van politieke gevangenen is vereist en het regime zal inderdaad de moed moeten opbrengen, zoals Jaruzelski nu al vaag aangeeft, om de staat van beleg in het verscheurde Polen op te geven’.

Dat gebeurde pas in 1985. Vier jaar later sloten regime en oppositie een akkoord, en op 22 december 1990 werd Walesa president van Polen. Hij volgde Jaruzelski op, ‘uiteindelijk de enige leider die de val van het socialisme zelf begeleidde’, blikte redacteur Peter Michielsen in 1999 terug, tien jaar na de val van de Muur.