VVD en PvdA passen regeerakkoord aan - excuses van Rutte en Samsom

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra, PvdA-leider Diederik Samsom en premier Mark Rutte tijdens een persconferentie in Den Haag over de uitkomst van hun onderlinge overleg over het aanpassen van het regeerakkoord. Foto ANP / Robin Utrecht

Rutte II wil de door PvdA gewenste nivellering bereiken via veranderingen in de inkomstenbelasting, in drie jaar tijd. Dat is het alternatief voor de inkomensafhankelijke zorgpremie die op zoveel verzet van de VVD-achterban stuitte dat de coalitie er weer vanaf wilde.

De arbeidskorting en de algemene heffingskorting gaan omhoog voor lage inkomens en verdwijnen voor hoge inkomens, zei PvdA-leider Samsom. Middeninkomens worden zo veel mogelijk ontzien. Dit plan wordt in drie stappen ingevoerd. Dat werd vanavond bekend op een persconferentie waar Rutte, Samsom en Zijlstra bij aanwezig waren.

Wat er precies verandert

Het regeerakkoord dat eind oktober gepresenteerd werd, wordt op een aantal punten aangepast. Dit zijn de belangrijkste wijzigingen:

  • De zorgpremie blijft zoals hij nu is: iedereen heeft verplicht een basisverzekering van zo’n 1269 euro per jaar en krijgt zorgtoeslag;
  • Het hoogste tarief (de zogeheten vierde schrijf) van de inkomstenbelasting gaat niet zoals in het regeerakkoord staat van 52 naar 49 procent, maar blijft gelijk;
  • De tweede en derde schijf dalen niet naar 38 procent, maar blijven op 42 procent staan.

Daarnaast heeft Samsom voor zijn medewerking ‘teruggekregen’ dat er 250 miljoen bij infrastructuur (een VVD-bestemming) wordt weggehaald en beschikbaar komt voor sociale maatregelen. Wat er precies mee gebeurt, is nog onduidelijk, legt politiek redacteur Herman Staal uit:

“De bestemming ervan wordt nog ingevuld met de sociale partners - dus de vakbonden en werkgevers. Het kan bijvoorbeeld worden aangewend, zoals Samsom tijdens de persconferentie suggereerde, om de WW-periode van 1 jaar waarbij de uitkering zeventig procent van het laatst verdiende inkomen is, weer naar 1,5 jaar te verlengen. Maar dat moet nog worden uitgewerkt. Kiezen ze inderdaad voor die maatregel, dan is de 250 miljoen in één keer uitgegeven.”

CPB: Nog steeds nivellering, maar wel minder

Het aangepaste regeerakkoord zorgt nog steeds voor nivellering, maar in mindere mate dan voorheen. Dat blijkt uit een doorrekening van de nieuwe plannen van VVD en PvdA door het Centraal Planbureau (CPB).

“Er blijft sprake van herverdeling van hoge naar lage inkomens, maar in mindere mate”, schrijft het CPB. De macro-economische gevolgen zijn beperkt. De werkloosheid loopt iets op, en daarmee ook het begrotingstekort. Dat komt nu in 2017 uit op 1,6 procent van het bbp, in plaats van 1,7 procent.

De koopkrachtcijfers van het CPB laten weinig verschillen zien ten opzichte van de doorrekening van het oorspronkelijke regeerakkoord. Dat komt doordat het CPB relatief globale cijfers geeft, voor grote inkomensgroepen. Of een stel bijvoorbeeld wel of niet kinderen heeft, wordt niet meegenomen.

De zogeheten ‘puntenwolken’ van het CPB, grafieken die weergeven hoe de maatregelen uitpakken voor tal van verschillende groepen, laten wel zien dat de teruggang voor hogere inkomens lager uitvalt dankzij het afschaffen van de inkomensafhankelijke zorgpremie.

Rutte: ik heb een fout gemaakt

Rutte gaf aan het begin toe dat hij een fout maakte door akkoord te gaan met de inkomensafhankelijke zorgpremie:

“Ik heb een fout gemaakt. Ik ben akkoord gegaan met een maatregel [...] die een verkeerde maatregel bleek te zijn.”

Het is tijdens de formatie fout gegaan, omdat Rutte te weinig tijd heeft genomen om door te vragen over het voorstel, dat een wens van de PvdA was. Rutte heeft zich ‘te weinig gerealiseerd’ wat de inkomensafhankelijke zorgpremie zou betekenen voor inkomens tussen de zestig en zeventig duizend euro.

Dankzij de medewerking van Samsom kon de fout worden hersteld, zei Rutte. Hij dankte Samsom dat de PvdA-leider beschikbaar was om daarover te overleggen.

Samsom: vertrouwen in politiek niet versterkt en dat doet zeer

Nivellering gaat nu via de inkomstenbelasting, in drie jaar tijd, zo legde Samsom daarna uit. De arbeidskorting en de algemene heffingskorting gaan omhoog voor lage inkomens en verdwijnen voor hoge inkomens, zo legde hij uit. Middeninkomens worden zo veel mogelijk ontzien.

Samsom en VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra benadrukten dat de nivellering nu meer wordt ‘platgeslagen’ met minder ‘uitschieters’, maar dat nog steeds iedereen de gevolgen zal merken. Het kabinet bezuinigt zestien miljard bovenop eerder bezuinigingen ter grootte van dertig miljard. “Het is een illusie om te denken dat dit aan mensen ongemerkt voorbij zal gaan”, zei Samsom. Ook hij stak de hand in eigen boezem:

“Ook ik trek me de commotie van de afgelopen weken aan. Ik heb campagne gevoerd en geformeerd met het vaste voornemen om het vertrouwen in de politiek weer te herstellen. [...] Ik moet tot mijn spijt constateren dat het vertrouwen de afgelopen veertien dagen niet is versterkt maar juist een flinke deuk heeft opgelopen. Dat doet mij zeer.”

Zijlstra: mensen merken sowieso dat er fors bezuinigd wordt

Dat er nu en oplossing ligt waardoor hoge inkomens minder worden geraakt, betekent niet dat ‘mensen in het land nu moeten verwachten dat ze niets zullen merken van het feit dat fors bezuinigd wordt’, zei Zijlstra. Rutte verdedigde opnieuw dat wordt genivelleerd. Als er zo fors wordt bezuinigd, dan is het noodzakelijk dat mensen met een laag inkomen tegemoet worden gekomen, zei de premier.