VVD en PvdA praten over alternatief voor omstreden zorgplan. Drie vragen

PvdA-leider Diederik Samsom stond afgelopen vrijdag voor de deur van het ministerie van Algemene Zaken de pers te woord na het nieuwe overleg tussen PvdA en VVD over de problemen rond de zorgpremie. Foto ANP / Robin Utrecht

VVD en PvdA praten vandaag verder over een alternatief voor de inkomensafhankelijke zorgpremie. Wat zijn hun opties en hoe is de sfeer tussen de coalitiepartners nu het kabinet zo snel in de problemen is geraakt? Drie vragen en antwoorden.

Nu al nieuwe onderhandelingen over het regeerakkoord. Waarom ook weer?
Al een dag nadat op maandag 29 oktober het regeerakkoord werd gepresenteerd, maakte aanvankelijke euforie over hervormingen op woning- en arbeidsmarkt plaats voor grote maatschappelijke onrust over één specifiek plan uit het akkoord: de invoering van een inkomensafhankelijke zorgpremie. Vooral de VVD-achterban was woedend over het plan, dat ervoor zou zorgen dat de hogere inkomens soms honderden euro’s per maand extra gaan betalen. VVD-coryfeëen als Hans Wiegel veroordeelden het plan scherp en ook de Eerste Kamerfractie was kritisch.

Door de onrust, die ertoe leidde dat honderden VVD’ers hun lidmaatschap opzegden en de liberalen in de peilingen op een enorm verlies kwamen te staan, werd het vorige week beëdigde tweede kabinet-Rutte direct aan het wankelen gebracht. VVD en PvdA besloten het plan voor de inkomensafhankelijke zorgpremie daarom vrijdag te schrappen en studeren sindsdien op een alternatief. Harde eis van de PvdA daarbij is dat ook dit alternatief de inkomensverschillen verkleint.

Rutte vrijdagavond na gesprekken met de leiders van de PvdA over een alternatieve invulling van het regeerakkoord. Foto ANP / Phil NijhuisRutte vrijdagavond na gesprekken met de leiders van de PvdA over een alternatieve invulling van het regeerakkoord. Foto ANP / Phil Nijhuis

Welke alternatieven voor het zorgplan zijn er?
Het staat al zo goed als vast dat VVD en PvdA het verkleinen van de inkomensverschillen nu zullen proberen te bereiken via de tarieven voor de inkomstenbelasting. Het hoogste tarief (de zogeheten vierde schijf) van de inkomstenbelasting gaat niet zoals in het regeerakkoord staat van 52 naar 49 procent, maar blijft waarschijnlijk hetzelfde. De tweede en derde schijf – nu beide 42 procent – dalen niet naar 38 procent maar zullen een paar procentpunt omhooggaan.

Het kabinet zal waarschijnlijk nog een aantal andere middelen inzetten om te kunnen nivelleren, zoals het spelen met aftrekposten. Zo wordt mogelijk de arbeidskorting niet categorisch verhoogd, zoals aanvankelijk het plan was. Ook het afschaffen van de zorgtoeslag, een typisch nivellerend instrument, zou wel eens kunnen worden teruggedraaid. Verder gebeurt er misschien nog iets extra’s in de hervorming van de hypotheekrenteaftrek.

Het koopkrachtverlies zal door de nieuwe plannen vermoedelijk niet minder zijn, schreef onze economieredacteur Jeroen Wester zaterdag in NRC Handelsblad:

Het slechte nieuws is dat de aanpassing van de plannen weinig soelaas zal bieden voor de huishoudens die afgelopen week hoorden dat zij veel koopkracht zouden verliezen. Ook voor het vernieuwde regeerakkoord zal nivellering immers een belangrijk uitgangspunt zijn. Dat betekent ook dat de nadelen van nivellering blijven bestaan: extra werken levert tenslotte nog steeds minder op. De structurele werkgelegenheid daalt daardoor. De afname van de werkgelegenheid die het Centraal Planbureau onder Rutte II verwacht, werd grotendeels veroorzaakt door de nieuwe zorgpremie. Die krijgt straks slechts een ander jasje.

Zullen VVD en PvdA het vandaag eens worden over een alternatief?
Afgelopen vrijdag spraken de leiders van VVD en PvdA voor het eerst met elkaar over een alternatief en dat leverde niet direct een akkoord op. De partijen maakten bekend dat het Centraal Planbureau dit weekend een aantal alternatieven zou doorreken. De CPB-berekeningen gaan naar verwachting vanochtend of vanmiddag naar de partijen, waarna VVD en PvdA verder zullen onderhandelen.

Dat de gesprekken over het alternatief langer lijken te duren dan we van VVD en PvdA door de snelle formatie gewend zijn, “kan duiden op spanningen tussen de beide partijen”, schreef NRC Handelsblad dit weekend:

…hoewel alle onderhandelaars benadrukten, alsof het afgesproken was, dat de gesprekken „in goede sfeer” verlopen. Een andere verklaring: de angst is de coalitie binnengeslopen. Het mag, na de valse start, niet nog een keer misgaan. Als de partijen eruit komen, moet de VVD nivellering via de inkomstenbelasting aan de achterban uitleggen. Dat vergt een zorgvuldiger voorbereiding van de communicatie dan de VVD voor het regeerakkoord had bedacht.

Mochten de onderhandelaars er vanmiddag of vanavond al uit zijn, dan gaat het aangepaste regeerakkoord naar de fracties, die het onderhandelingsresultaat moeten goedkeuren. Enige haast lijkt geboden, want morgenmiddag staat het debat over de regeringsverklaring op de agenda van de Tweede Kamer.

Twitter avatar erikvderwalle Erik van der Walle Haastklus op Binnenhof vandaag: wordt race om regeerakkoord voor debat van morgen aan te passen. Incl doorrekening CPB en fiat fracties