Journalistiek vertrouwen

Wie een televisiejournalist tot voor kort vroeg welk nieuwsprogramma het meest tot voorbeeld strekte, kreeg vaak als antwoord: Newsnight van de BBC. Ook in Nederland werd de rubriek van de meedogenloze presentator Jeremy Paxman opgehemeld als zaligmakend: journalistiek die mogelijk is dankzij een waarachtig onafhankelijke staatsomroep.

Dat voetstuk is aan diggelen. Newsnight maakt zich schuldig aan onaanvaardbaar slonzige en ongeverifieerde berichtgeving. En dat terwijl de BBC een diskjockey, die zich wel aantoonbaar vergreep aan minderjarigen, juist lange tijd de hand boven het hoofd hield.

Een diepgaande crisis bij BBC is het gevolg. De hoofdredactie van de nieuwsafdeling heeft vandaag ontslag genomen. Ze volgt met die stap algemeen directeur Entwistle die, nog geen twee maanden in functie, zaterdag al vertrok.

Met deze ontslagen is de crisis nog niet voorbij. De huidige problemen komen namelijk niet uit de lucht vallen. Het is nog maar acht jaar geleden dat de BBC ook al werd onthoofd, toen de hoogste baas van de omroep sneuvelde na slordige berichtgeving over een ‘opgesekst’ regeringsrapport in de aanloop naar de Irakoorlog.

Radicale hervormingen zijn nu nodig. „Zo niet, dan is het voorbij”, aldus Chris Patten, de laatste gouverneur van kroonkolonie Hongkong die sinds anderhalf jaar voorzitter is van de BBC.

Patten heeft gelijk. Sterker, niet alleen de BBC maar ook de toekomst van een ooit onbetwist publiek omroepmodel staat op het spel. En indirect is zelfs de journalistiek in bredere zin aan de orde. Het lichte leedvermaak bij de commerciële media laat onverlet dat de Britse pers het telefoonschandaal van de Murdoch-kranten nog niet achter zich heeft gelaten.

Doet dat er dan toe? Is het concept van de publieke omroep, dat stamt uit een tijd dat de productiemiddelen van veel media nog schaars waren en soms van staatswege werden verstrekt, nu niet achterhaald? In een vrije maatschappij zijn de media immers ook vrij. Als ze fouten maken, worden ze daarvoor door het publiek en, als er laster in het spel is, eventueel door een rechter gestraft.

Nee, zo simpel is het toch niet. De logica van deze redenering gaat eraan voorbij dat een open samenleving bestaat bij de gratie van een elementair vertrouwen. Niet alleen tussen de burgers onderling maar ook tussen burgers en bestuurders is basaal vertrouwen onontbeerlijk voor het maatschappelijk verkeer. Als dat vertrouwen plaatsmaakt voor chronisch wantrouwen, wordt de democratie ondergraven.

Als de BBC het vertrouwen van het publiek niet herovert, verliest ze meer dan haar bestaansrecht. Het klinkt hoogdravend. Maar dat is de uiteindelijke reden waarom de BBC schoon schip moet maken.