Is er eigenlijk nog iets geheim bij de CIA?

CIA-baas David Petraeus werd alom bewonderd. Nu is hij diep gevallen door een geheime affaire met zijn biografe. Een politieke crisis dreigt.

FILE - In this March 1, 2008 file photo, then-top U.S. commander in Iraq, Gen. David Petraeus, center left, talks to players during a youth soccer tournament in central Baghdad, Iraq. Petraeus, the retired four-star general who led the U.S. military campaigns in Iraq and Afghanistan, resigned Friday, Nov. 9, 2012 as director of the CIA after admitting he had an extramarital affair. (AP photo/Dusan Vranic, File) AP

Correspondent Verenigde Staten

Washington. Precies een week geleden publiceerde de veelgelezen Amerikaanse nieuwssite The Daily Beast twaalf ‘levenslessen’ van David Petraeus. De (toen nog) directeur van de Amerikaanse geheime dienst, de CIA, heeft als opperbevelhebber van de Amerikaanse troepen in Irak en Afghanistan lessen over leiderschap en integriteit geleerd, aldus het artikel. Eén: geef het goede voorbeeld. Twee: formuleer een duidelijke visie. Vijf: „We maken allemaal fouten. Het is de kunst ze te herkennen en toe te geven, waardoor je ervan kunt leren.”

Auteur van het artikel: Paula Broadwell, die eerder dit jaar Petraeus’ biografie All in schreef. Afgelopen donderdag gaf Petraeus toe dat hij al jaren een geheime relatie met Broadwell had, en bood president Barack Obama zijn ontslag aan. Een dag later maakte hij publiekelijk zijn aftreden bekend, wegens een ‘buitenechtelijke affaire’. De carrière van de meest onderscheiden militair sinds de Tweede Wereldoorlog, net zestig jaar, is hiermee abrupt ten einde gekomen.

De affaire tussen Broadwell en Petraeus gaat om veel meer dan een pijnlijke privézaak voor twee gezinnen – Petraeus en Broadwell hebben allebei een partner en twee kinderen. De kwestie kan tot een enorme crisis in de Amerikaanse inlichtingendiensten leiden, en grote politieke gevolgen hebben voor de pas herkozen president Obama. De binnenlandse veiligheidsdienst FBI heeft in het geheim de gangen onderzocht van CIA-topman Petraeus. De maîtresse blijkt jarenlang toegang te hebben gehad tot geheime informatie uit de top van de inlichtingendienst. Ook suggereren anonieme medewerkers van Petraeus in de Amerikaanse pers dat veel mensen wisten van de affaire. Ze namen het risico voor lief dat geheime informatie naar buiten kwam, of dat Petraeus in een chantabele positie kwam.

Tot vrijdag gold Petraeus als het toonbeeld van een onkreukbare ex-militair. Veertig jaar lang bouwde hij aan zijn reputatie in het leger. Hij werd eindverantwoordelijke in Irak, en later in Afghanistan. Journalist Bob Woodward, auteur van het boek Obama’s oorlogen uit 2010, omschrijft Petraeus als een workaholic. De man had geen hobby’s, behalve zijn werk. Zelfs tijdens het hardlopen wilde hij z’n records verbeteren. Petraeus’ aanzien was vooral gestegen in Irak, waar hij met extra troepen probeerde het geweld terug te dringen. Woodward schrijft dat Petraeus de begrafenis van zijn vader miste, omdat hij het druk had in Irak. Sinds vorig jaar was hij directeur van de CIA. In die functie koos hij voor een veel minder publiek profiel: hij liet zich zelden meer ergens zien.

In 2006 leerde Petraeus tijdens een etentje Paula Broadwell kennen. De dan 34-jarige vrouw had carrière in het leger gemaakt als expert in contraterreur. Tijdens het etentje, schreef Broadwell later, bleek dat zij en Petraeus veel interesses gemeen hadden. Broadwell kreeg hulp van Petraeus aangeboden bij haar onderzoek. Al joggend in Washington voerden zij gesprekken, en zij bezocht hem in Afghanistan. Daar ontstond het idee van een biografie, die in januari van dit jaar verscheen.

Anonieme medewerkers zeggen in The Washington Post dat ze verbaasd waren dat Petraeus zoveel toegang gaf aan Broadwell, juist omdat hij altijd veel afstand hield tot de pers. Broadwell had bovendien geen enkele journalistieke ervaring. De biografie gaat vooral in op Petraeus’ leiderschapskwaliteiten, en, volgens de auteur, zijn vermogen mensen te enthousiasmeren voor verandering. De biografie kreeg vrij slechte kritieken, omdat het volgens de meeste recensenten neigde naar een hagiografie. Het tijdschrift Rolling Stone noemde Broadwell „een semiwoordvoerder”, die alles wat Petraeus zegt, voor waar aanneemt. De Amerikaanse komiek Jon Stewart vroeg in januari in zijn tv-programma The Daily Show aan Broadwell: „Is hij geweldig? Of is hij ongelooflijk geweldig?” Broadwell: „Hij heeft heel veel energie. Die put hij uit het feit dat hij het verschil kan maken.”

Toch was Broadwell in haar bewondering niet uniek, en dat verklaart misschien waarom haar biografie niet extra opviel. Journalisten die Petraeus de laatste jaren volgden, discussiëren nu openlijk op Twitter over de vraag of ze de generaal niet te veel omhoog hebben geschreven. Journalist Spencer Ackerman van het tijschrift Wired schrijft schuldbewust op de site van het blad: „Zoals zoveel journalisten speelde ik een rol in de creatie van de legende rondom David Petraeus. Goed, Paula Broadwell schreef de ultieme hagiografie (..). Maar ze was nauwelijks uniek (behalve misschien wat betreft het slapen met Petraeus).”

Wanneer precies is onduidelijk, maar waarschijnlijk een paar weken geleden begon de FBI lucht te krijgen van de affaire. Een vrouw benaderde de FBI omdat ze dreigmails kreeg. Na onderzoek bleek dat het om mails ging die vanaf Broadwells e-mailaccount werden verstuurd. Paula Broadwell had de vrouw bedreigd, en de vrouw zocht bescherming bij de FBI. Volgens persbureau AP zou het gaan om een 37-jarige verbindingsofficier, Jill Kelley. Tijdens het onderzoek werden seksueel getinte mails tussen Petraeus en Broadwell aangetroffen.

Talloze vragen zijn nog niet beantwoord. De belangrijkste is waarom een buitenstaander zo dicht bij Petraeus kon komen. De man was nauw betrokken bij twee oorlogen, en als CIA-chef was hij medeverantwoordelijk voor de geheime oorlog met onbemande vliegtuigen in Pakistan, Jemen en Afghanistan. Onduidelijk is nog welke informatie Broadwell inzag, en wat ze deelde met de buitenwereld. The Washington Post schrijft dat Broadwell erg trots was op haar contact met Petraeus, en op netwerksite Facebook veel details met haar vrienden deelde. Bronnen bij de CIA lieten weten dat Petraeus moest aftreden omdat hij chantabel was, maar dat was hij dus al jaren.

Het komt verder zelden voor dat de ene inlichtingendienst, de FBI, de andere onderzoekt – laat staan het hoofd ervan. Obama zou volgens Amerikaanse kranten pas woensdag op de hoogte zijn gebracht. Tijdens de verkiezingscampagne werd hij dus niet geïnformeerd.

De CIA staat bovendien voor een cruciale periode, nu het Congres hoorzittingen gaat organiseren over de aanvallen op de Amerikaanse doelen in Kairo en Benghazi, afgelopen september. Daarbij kwamen in Benghazi vier Amerikanen om het leven, onder wie twee CIA-medewerkers. De zaak ligt uiterst gevoelig. Republikeinen beschuldigen Obama ervan dat zijn regering, geholpen door de CIA, de aard van de aanvallen verzweeg om geen last te krijgen tijdens de campagne.

Petraeus gold volgens de voorzitter van de commissie, de Republikein Peter King, als „kroongetuige”. Hij had zich donderdag op het Congres moeten melden voor een hoorzitting, maar hoeft nu niet meer te komen. De timing van Petraeus’ vertrek voedt speculaties in Washington dat het uitkomen van de affaire niet los gezien kan worden van deze zitting.