Heel Nederland formeert nu mee met PvdA en VVD

Het nieuwe kabinet wil vandaag een herstart maken na het echec rond de zorgpremie. Maar heel Nederland denkt nu mee te kunnen formeren.

Hoed je als de mastodonten komen. Dit weekend waren ze op alle praatprogramma’s te horen, de mannen die vroeger bij VVD en PvdA aan de macht waren. Om te beginnen VVD’er Hans Wiegel, die na zijn aanval op de inkomensafhankelijke zorgpremie nu ook het alternatief van Mark Rutte en Diederik Samsom in het vizier heeft. Nivelleren via een verhoging van de inkomstenbelasting, waar beide partijen vandaag over onderhandelen, vindt Wiegel ook geen goed idee. En als de PvdA dat vervelend vindt, dan moet de VVD maar afzien van het verkorten van de WW-duur. Wiegel vond een verrassende bondgenoot in PvdA’er Jacques Wallage, die de kortere werkloosheidsuitkering een „dramatische maatregel” noemde.

Zie hier het gevolg van het besluit van Rutte en Samsom om de inkomensafhankelijke zorgpremie onder druk van ophef onder achterban, prominenten en journalisten in te ruilen voor een verhoging van inkomstenbelasting: heel Nederland formeert vanaf nu mee.

De commentaren van afgelopen weekeinde zijn voor VVD en PvdA geen prettig voorteken. In plaats van dat de aanpassing van het regeerakkoord de gemoederen bedaart, lijkt het rumoer zich nu ook uit te strekken naar andere coalitieplannen. Mensen „ruiken bloed”, zoals een nog actieve politieke veteraan dit weekend zei.

Door het enthousiast uitruilen van partijleiders Rutte en Samsom zitten er zoveel ingrijpende maatregelen in de coalitieplannen, dat het organiseren van maatschappelijk verzet niet lastig zal zijn.

Vandaag willen de nieuwe coalitiepartijen een herstart maken, na het echec rond de zorgpremie. Morgen en woensdag moet, na een week vertraging, het debat over de regeringsverklaring plaatsvinden. Eigenlijk dan pas geeft de Tweede Kamer formeel zijn vertrouwen aan de bewindspersonen die al een week aan het werk zijn.

De opdracht voor Rutte en Samsom is helder: het enorme mandaat dat ze bij de verkiezingen kregen, omzetten in maatschappelijke steun voor hun soms radicale agenda, bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsmarkt en woningmarkt.

Ze moeten beginnen in de Tweede Kamer, waar de goodwill minimaal is. De weerstand is er niet alleen vanuit de voor de hand liggende hoeken van PVV en SP. Ook zelfverklaarde middenpartijen CDA en D66, die tijdens de verkiezingscampagne uitgebreid gewag maakten van hun hervormingsdrang, gunnen het kabinet geen rustige start. D66-leider Alexander Pechtold legt uit waarom: „Veel plannen zijn ondoordacht en slecht gecommuniceerd. De twee partijen hebben tijdens de formatie geen enkele poging gedaan ons bij de hoofdlijnen van hun politieke keuzes te betrekken. Terwijl zowat iedereen aan die formatietafel langs mocht komen – provincies, gemeenten, zelfs de waterschappen. Ze hebben er zelf voor gekozen om te regeren zonder Emile Roemer, Sybrand Buma en mij.” Tot op de dag van vandaag, zegt Pechtold, heeft Rutte nog geen contact met hem gezocht. „Terwijl hij de grote communicator wordt genoemd.”

De goodwill is kortom minimaal. En hoe ergerlijk dat misschien ook is voor VVD en PvdA, de oppositiepartijen kunnen niet worden genegeerd. Want in de Eerste Kamer heeft de nieuwe coalitie geen meerderheid. Alle schijn dat de Eerste Kamer het primaat van politieke besluitvorming aan de Tweede Kamer overlaat, en dat senatoren in onafhankelijkheid van fracties in de Tweede Kamer keuzes maken, werd vorige week al overboord gegooid. Fractievoorzitters in de Tweede Kamer Emile Roemer (SP) en Sybrand Buma (CDA) bleken zonder enige terughoudendheid ook namens de Eerste Kamerfracties van hun partijen spraken.

Dat roept voor allerlei kabinetsvoornemens de vraag op wie ze zal steunen. De bezuinigingen in het ontwikkelingswerk? Het plan om werklozen na één jaar een uitkering op bijstandsniveau te verstrekken?

Zo ontstaat de paradoxale situatie dat de partijen die zich de afgelopen jaren hard hebben gemaakt voor hervormingen, nu veel van diezelfde hervormingen lijken te willen tegenhouden. Met het argument dat de plannen onvoldoende tegemoet komen aan hun ideeën. CDA en D66 zijn bijvoorbeeld tegen de bezuinigingen op ontwikkelingshulp. Voor de PVV gaat het juist niet ver genoeg,

Kan Rutte II de harde klappen die het in de eerste week kreeg nog te boven komen? Er is ook een optimistische mastodont, VVD’er Robin Linschoten. „Als er over 4,5 jaar verkiezingen zijn, is dit een vervelend incident geweest en zullen VVD en PvdA op het eindresultaat worden afgerekend.”

Dat is allemaal nog wel heel ver weg. Rutte II moet eerst maar eens de komende week doorkomen.