De ergste crisis in vijftig jaar

Door het aftreden van directeur George Entwistle wordt de crisis bij de Britse omroep BBC groter. Concurrerende media en Conservatieve politici ruiken hun kans.

Correspondent Verenigd Koninkrijk en Ierland

Londen. Wat is er aan de hand bij de BBC? Het baken van betrouwbaarheid, het voorbeeld van een publieke omroep zoals die zou moeten zijn?

Een maand geleden kwam de BBC in de problemen door een uitzending van Newsnight die niet werd uitgezonden. De uitzending over de vorig jaar overleden BBC-presentator en dj Jimmy Savile zou gaan over de minderjarige meisjes die hij vanaf de jaren zestig zou hebben misbruikt. Maar de documentaire werd ingetrokken en de BBC-leiding laadde de verdenking op zich de zaak in de doofpot te willen stoppen om Savile en de eigen reputatie te willen beschermen.

Vorige week kwam daar een probleem bij door een Newsnight-uitzending die juist wél werd uitgezonden. Ook die ging over kindermisbruik. Maar de zorgvuldigheid waarmee de journalisten maanden aan het eerste verhaal over Savile hadden gewerkt, ontbrak. Ditmaal was er slechts één bron, die zich achteraf bleek te hebben vergist. Oud-politicus Lord McAlpine werd daardoor ten onrechte van kinderverkrachting beschuldigd.

Directeur-generaal George Entwistle, onder wiens verantwoordelijkheid het gebeurde, stapte zaterdag op. De onderzoeksjournalistieke inspanningen van Newsnight zijn „met onmiddellijke ingang stopgezet”.

„Dit is de ergste crisis die ik me in mijn bijna vijftig jaar bij de BBC kan herinneren”, zei correspondent John Simpson onlangs. Dat beaamt hoogleraar Jean Seaton van de University of Westminster. Ze is de officiële biograaf van de BBC. „De geloofwaardigheid van de omroep is geschonden”, zegt ze. En dat is het enige wat de BBC bezit. Haar populariteit en haar imago zijn gebaseerd op die geloofwaardigheid.

Seaton onderscheidt twee crises: Savile „en de manier waarop zijn gedrag werd goedgekeurd”, en de manier waarop de BBC nu journalistiek met die verhalen omgaat. Het eerste vindt ze het meest kwalijk, maar het tweede zal grotere gevolgen hebben: „Ik maak me zorgen over de toekomst van de BBC”.

De BBC kende eerdere grote journalistieke schandalen, zoals dat rond de aangedikte radioreportage over de Irak-oorlog in 2003, die leidde tot de zelfmoord van wapenexpert David Kelly. Ook die leidden tot enorme ophef, en tot het opstappen van de BBC-top. Maar de omroep wist zich er door heen te slaan.

Nu is het Britse politieke en journalistieke landschap echter veranderd. Er is weinig steun voor de publieke omroep buiten de BBC. En daarin dreigt het gevaar.

Want voor de pers zijn „de problemen bij de BBC een cadeautje”, zegt Seaton. „Het leidt de aandacht af van het afluisterschandaal en het naderende rapport van Leveson.” Rechter Brian Leveson komt eind deze maand met een advies over persregulering en kranten maken zich grote zorgen dat hij hen in de nasleep van het afluisterschandaal rondom tabloid News of the World aan banden wil leggen. Ten tijde van Kelly „wilde de pers premier Blair een hak zetten, en waren de dagbladen mild voor de BBC”.

Natuurlijk zijn er grote journalistieke fouten gemaakt. Maar: „Er werken bij de BBC heel veel mensen die zich verantwoordelijk gedragen, en dagelijks genuanceerde beslissingen nemen over nieuws en over programma’s.” Helen Boaden, hoofd van de televisieafdeling „is geen Rebekah Brooks”, zegt BBC-biograaf Seaton, in een verwijzing naar de oud-hoofdredacteur van News of the World, die is aangeklaagd wegens afluisteren, hacken, het omkopen van politieagenten en meineed. „Maar Helen Broaden wordt wel op dezelfde manier afgeslacht.”

Ook Steven Barnett, hoogleraar communicatie en oud-televisiejournalist, signaleert dat „er nu wel heel veel critici zijn”.De aanvallen van de andere media komen uit puur, schaamteloos commercieel eigenbelang, zegt Barnett. Ook hij wijst daarbij op het afluisterschandaal, op de angst voor Levesons rapport, op kranten die het financieel moeilijk hebben door afnemende oplages, en op het feit dat de commerciële tv-zender SkyNews de minst winstgevende zender is van het concurrerende BSkyB-concern. Terwijl de BBC ondertussen wordt gesubsidieerd.

Daar schuilt het gevaar, zegt Barnett. Want uit ideologisch oogpunt zouden veel Conservatieve Lagerhuisleden graag op de BBC willen bezuinigen: „Het subsidieprincipe is weerzinwekkend voor vrijhandelsdenkers.” Plus: „Sommige politici zijn ervan overtuigd dat de BBC een broedplaats is van communistisch, revolutionair denken. De BBC is te pro-Europa, te pro-immigratie.”

En die groep ruikt bloed nu de BBC is verzwakt.