BBC ligt op zijn rug, de vijand ruikt bloed

Door het snelle aftreden van directeur George Entwistle verdiept zich de crisis bij de Britse omroep BBC. Concurrerende media en Conservatieve politici ruiken hun kans.

BBC-directeur George Entwistle verlaat op 23 oktober het Britse parlement waar hij sprak over het kindermisbruikschandaal bij de omroep. Foto AFP

Wat is er aan de hand bij de BBC? Het baken van betrouwbaarheid, het voorbeeld van een publieke omroep zoals die zou moeten zijn?

Een maand geleden kwam de BBC in de problemen door een uitzending van Newsnight die niet werd uitgezonden. De uitzending over de vorig jaar overleden BBC-presentator en dj Jimmy Savile zou gaan over de minderjarige meisjes die hij vanaf de jaren zestig zou hebben misbruikt. Maar de documentaire werd ingetrokken en de BBC-leiding laadde de verdenking op zich de zaak in de doofpot te willen stoppen om Savile en de eigen reputatie te willen beschermen.

Vrijdag kwam daar een probleem bij door een Newsnight-uitzending die juist wél werd uitgezonden. Ook die ging over kindermisbruik. Maar de zorgvuldigheid waarmee de journalisten maanden aan het eerste verhaal over Savile hadden gewerkt, ontbrak. Ditmaal was er slechts één bron, en die bleek zich te hebben vergist. Oud-politicus Lord McAlpin werd daardoor ten onrechte van kinderverkrachting beschuldigd.

Directeur-generaal George Entwistle, onder wiens verantwoordelijkheid het gebeurde, stapte zaterdag op. De onderzoeksjournalistiek van Newsnight is „met onmiddellijke ingang stopgezet”.

En ondertussen doet de politie nog altijd onderzoek naar het misbruik door Jimmy Savile. Inmiddels hebben zich meer dan 400 vermoedelijke slachtoffers gemeld. „Dit is de ergste crisis die ik me in mijn bijna vijftig jaar bij de BBC kan herinneren”, zei onlangs correspondent John Simpson.

Dat beaamt hoogleraar Jean Seaton van de University of Westminster. Ze is de officiële biograaf van de BBC. „De geloofwaardigheid van de omroep is geschonden”, zegt ze. En die geloofwaardigheid is het enige dat de BBC bezit. De Britten mopperen altijd op hun Auntie Beeb, maar haar populariteit en haar imago zijn gebaseerd op die geloofwaardigheid.

Seaton onderscheidt twee crises: Savile „en de manier waarop zijn gedrag werd goedgekeurd”, en de manier waarop de BBC nu journalistiek met die verhalen omgaat. Het eerste vindt ze het meest kwalijk, maar het tweede zal grotere gevolgen hebben: „Ik maak me zorgen over de toekomst van de BBC”.

De BBC kende eerdere grote journalistieke schandalen, zoals bijvoorbeeld dat rond de aangedikte radioreportage over de Irak-oorlog in 2003, die leidde tot de zelfmoord van wapenexpert David Kelly (zie kader). Ook die leidden tot enorme ophef, en tot het opstappen van de BBC-top. En de omroep wist zich er door heen te slaan.

Maar nu is het Britse politieke en journalistieke landschap veranderd. De steun voor de publieke omroep is tanende. Het is „instabiel” rond de BBC, zegt Seaton zelfs, waardoor de omroep het gevaar loopt zich niet ongeschonden uit deze crisis te komen.

Want voor de pers zijn „de problemen bij de BBC een cadeautje”. „Het leidt de aandacht af van het afluisterschandaal en het naderende rapport van Leveson.” Rechter Brian Leveson komt eind deze maand met een advies over persregulering. Kranten maken zich grote zorgen dat hij hen in de nasleep van het afluisterschandaal rondom tabloid News of the World aan banden wil leggen. „De soms gemene verslaggeving over de BBC moet je in dat licht zien”, meent ze. Ten tijde van Kelly „wilde de pers premier Blair een hak zetten, dus waren de dagbladen mild voor de BBC.”

Natuurlijk zijn er grote journalistieke fouten gemaakt. Maar: „Er werken bij de BBC heel veel mensen die zich verantwoordelijk gedragen, en dagelijks genuanceerde beslissingen nemen over nieuws en over programma’s.” Helen Boaden, hoofd van de televisieafdeling „is geen Rebekah Brooks”, zegt ze, in een verwijzing naar de oud-hoofdredacteur van News of the World, die is aangeklaagd wegens afluisteren, hacken, het omkopen van politieagenten en meineed. „Maar Helen Broaden wordt wel op dezelfde manier afgeslacht.”

Hoogleraar Seaton twijfelt bovendien aan de steun voor de BBC van minister Maria Miller (Cultuur, Media en Sport). „Miller wilde deze baan niet. En ze begrijpt niets van de publieke omroep.” Miller schreef in een brief aan de BBC Trust, de organisatie die toezicht houdt op de BBC, dat ze „ernstig zorgen” maakt over het publieke vertrouwen in de omroep en over diens interne onderzoeken, en dreigde met een parlementair onderzoek. „Juist nu is er een minster nodig die wijs en bedachtzaam is”, zegt Seaton. Weinig politici nemen het op voor de BBC.

Ook Steven Barnett, hoogleraar communicatie en oud-televisiejournalist, signaleert dat „er nu wel heel veel critici zijn”.

Volgens Barnett gaat de BBC om de zoveel jaar door dit soort stuiptrekkingen heen. Net als alle organisaties. „Maar omdat de omroep door de Britse belastingbetaler wordt betaald, moet ze transparant zijn en liggen alle problemen op straat.” Die transparantie is „op een niveau dat eerlijk gezegd voor geen enkel ander mediabedrijf geldt”.

De aanvallen van de andere media komen uit puur, schaamteloos commercieel eigenbelang, zegt Barnett. Ook hij wijst daarbij op het afluisterschandaal, op de angst voor Leveson, op kranten die het financieel moeilijk hebben door afnemende oplages, en op het feit dat de commerciële tv-zender SkyNews de minst winstgevende zender is van het concurrerende BSkyB-concern. Terwijl de BBC ondertussen wordt gesubsidieerd.

Daar schuilt het gevaar, zegt Barnett. Want uit ideologisch oogpunt zouden veel Conservatieve Lagerhuisleden graag op de BBC willen bezuinigen: „Het subsidieprincipe is weerzinwekkend voor vrijhandelsdenkers.” Plus: „Sommige politici zijn er van overtuigd dat de BBC een broedplaats is van communistisch, revolutionair denken. De BBC is te pro-Europa, te pro-immigratie.”

En die groep ruikt bloed nu de BBC is verzwakt.