Verzorger van de mannenziel

De barbier is terug. Mannen met en zonder snor herontdekken het klassieke scheren. ‘Ik noem het re-mancipatie.’

Bron Movember, illustratie NRC Studio

Mijn eerste Italian shave beleef ik in Milaan. Ik lig achterover met een wolk weldadig opgekwast schuim op mijn kin, overgeleverd aan de vaste hand van Alfonso Franceschetti. Zijn scheermes volgt mijn baardharen in al hun grillige groeirichtingen. De ernstige barbiere draagt een lange witte jas en doet zijn werk zwijgend. Het interieur van zijn zaak in Milaan is onveranderd sinds de opening vijftig jaar geleden. Leren stoelen, felle verlichting en een vloer van graniet. De rechtbank is dichtbij. Italiaanse rechters en advocaten laten zich hier knippen en scheren in hun lunchpauze. Tien minuten later, en tien euro armer, stap ik naar buiten met babywangen, mijn huid tintelend door de eucalyptusaftershave van het merk Proraso. Ik voel me herboren.

Nederlandse mannen kunnen zo’n klassieke scheerbeurt naar Italiaans voorbeeld op steeds meer plekken krijgen. Er is nieuwe aandacht voor het ambacht van de barbier. Die beperkt zich niet tot de levendige subcultuur van jonge mannen met een voorliefde voor producten en gebruiken van vroeger. Gezichtshaar is terug in de haarmode voor mannen. Hollywoodsterren als James Franco en Brad Pitt geven het voorbeeld met hun begroeide bovenlip. En een beetje snor heeft onderhoud nodig.

Mannen die een verzorgde snor willen, kunnen onder andere terecht bij Schorem Haarsnijder en Barbier op de Nieuwe Binnenweg in Rotterdam. De vorig jaar geopende zaak trekt jonge klanten met een vooroorlogse inrichting. Schorem is bedoeld als plek waar mannen even helemaal man kunnen zijn en afficheert zich als een ‘vrouwvrije zone’. „Een man hoort in zijn leven maar door drie mannen te worden aangeraakt: door de dokter, de kleermaker en de barbier”, zegt de bolhoeddragende oprichter Bertus in een filmpje op Vimeo. Uit zijn witte jas steken getatoeëerde armen en zijn snor is imponerend gekruld.

Mad Men

De opleving van het klassieke scheren wordt ook gevoed door de tv-serie Mad Men. „You look very successful”, zegt Don Drapers vrouw Betty als hij terugkomt van de barbershop. In de nieuwe film Skyfall wordt James Bond door een Bondgirl geschoren met een scheermes. „Sometimes the old ways are the best”, fluistert ze in zijn oor. De Britse webshop voor scheerspullen The Shaving Shack meldt een spectaculaire stijging van de verkoop van klassieke scheermessen in de vijf dagen na de première.

De New York Barbershop op de Wilhelminapier in Rotterdam doet al sinds de opening in 1994 goede zaken. „Kappers doen dames en heren, de echte barbier doet alleen mannen”, zegt oprichter Robert Lagerman. Hij heeft alleen mannen in dienst. „Er zijn op dit moment veel retro barbershops en kappers die willen barbieren. Een groot deel daarvan gaat waarschijnlijk weer verdwijnen. Maar er zal altijd belangstelling blijven voor het vakmanschap.” De gouden greep van de New York Barbershop is de locatie in het souterrain van Hotel New York, het voormalige hoofdkantoor van de Holland Amerika Lijn. De jaren dertig sfeer hoort bij deze pier, waar destijds duiz enden emigranten vertrokken naar een nieuw leven in Amerika. Door deze historische plek is het bestaan van deze barbier minder afhankelijk van het komen en gaan van trends dan nieuwkomers als Schorem.

„De jaren zeventig hebben de herenkapper om zeep geholpen”, vertelt kapper Maurice Pierôt. Mannen droegen lang haar en liepen er ongeschoren bij. Toen mannen zich na dit tijdperk weer lieten knippen, kwamen ze terecht bij dameskappers die beide seksen waren gaan bedienen. Het handelsregister van de Kamer van Koophandel kent nog maar 1.781 herenkappers en herenkapsalons, zo’n acht procent van de kapperszaken in Nederland.

„Maar nu is het einde van de unisekssalon in zicht”, zegt Pierôt. Aan zijn kapperszaak aan het Houtplein in Haarlem voegde hij een mannenafdeling toe met een eigen ingang: Pierôt Barbershop. Architect Cees Dam ontwierp het interieur, een combinatie van klassiek en eigentijds. In Brussel vond Pierôt vijf barbiersstoelen uit 1965 met veel chroom, asbakjes in de armsteun en voetsteunen die iets te kort zijn voor de lange mannen van tegenwoordig. Op de marmeren werkbladen staan ouderwetse lotions, pommades en scheerkwasten van dassenhaar, maar ook nieuwe mannenproducten van merken als Kerastase en Dermatologica.

„Met opzet is onze barbershop niet oer-nostalgisch”, zegt Pierôt. „We bieden verzorgingsrituelen van vroeger met aandacht voor de noden van de moderne man.” Barbierskunsten zijn al lang verdwenen uit de kappersopleiding. Maar de vraag hiernaar is inmiddels zo gegroeid dat Pierôt zelf een training in klassiek scheren is gaan aanbieden. Cursisten leren verfijnde technieken zoals het tegenscheren. Door een tweede keer te scheren, in een andere richting dan de eerste scheerbeurt, wordt het resultaat nog gladder. Ook nodigt hij puberjongens met beginnende baardgroei uit om zichzelf in de Haarlemse barbershop te leren scheren. Hun gefeminiseerde vaders geven het ritueel niet meer door zoals vroeger. „Vrouwen hebben zich bevrijd en ontwikkeld, maar mannen zijn een beetje achtergebleven”, zegt hij. „Nu ontdekken ze hun mannelijke identiteit opnieuw. In de barbershop kunnen ze hun uiterlijk verzorgen zonder verwijfd te zijn. Dit is niet voor metromannen, maar voor mannelijke, verzorgde mannen. Ik noem het re-mancipatie.”

Kapster Kim heeft de cursus ook gedaan. Ze wikkelt mijn gezicht in gestoomde warme handdoeken om mijn baardharen alvast week te maken. Voor me staat een espresso, een verse jus d’orange en een croissantje. Ik heb gekozen voor een Early Bird-behandeling. Geen snelle scheerbeurt, maar ontspannen wakker worden in de barbiersstoel. Ze buigt zich over me heen met een opengeklapt scheermes. Het mes dat ze gebruikt, wordt voor de hygiëne per klant vervangen. Haar zorgvuldige halen maken korte metten met mijn dode huidcellen. Een ijskoude handdoek sluit mijn poriën weer af. Nog nooit was mijn wang zo zacht. Geschoren worden door een jong Nederlands meisje voelt heel anders dan geschoren worden door Alfonso Franceschetti in Milaan. Meer als een schoonheidsbehandeling en minder routineus. Pierôt: „Maar we hebben ook een barbier die er een show van maakt. Hij heeft het vak geleerd van Pasquale Capone.”

Ballotage

De 77-jarige Italiaan Pasquale Capone noemt zich de barbier van haren en ziel. Zijn herenkapperszaak Figaro Pasquale zit in een steegje achter het Begijnenhof in Amsterdam. Voor moderne kappers heeft de broze, kleine barbier geen goed woord over. Hij drukt me dichtbedrukte pamfletten in de hand met teksten als „een maatschappij zonder ambachten is een maatschappij zonder ziel”. Ook schenkt hij een glaasje witte wijn voor me in.

Pasquale Capone beschouwt zijn zaak als een filosofisch trefpunt. Aan de muren hangen portretten van beroemde klanten. Mannen als Hans van Mierlo en Piet Römer vertrouwden hem hun haar en baard toe. Zijn vaste klanten noemen zich ‘Pasqualisten’. Hij is een ster in zijn eigen kleine theater. „Wat zijn je handen koud, Pasquale”, zegt een klant, een oudere heer uit Haarlem. Hij laat zich al sinds de jaren zestig knippen bij Pasquale en is zichtbaar op hem gesteld. De meester ademt zwaar en moet af en toe zitten om uit te rusten. Hij wordt bijgestaan door een nieuwsgierige jonge assistent. Een beleefde student met snor, vest en das. Pasquale Capone hoeft niet bang te zijn dat zijn vak verloren gaat.

Pierôt Barbershop Houtplein 4, Haarlem barbershop.nl Figaro Pasquale Capone, Begijnensteeg 10, Amsterdam figaropasquale.nl Schorem Haarsnijder en Barbier, Nieuwe Binnenweg 113, Rotterdam schorembarbier.nl New York Barbershop, Koninginnenhoofd 1, Rotterdam newyorkbarbershop.nl Barbiere Alfonso, Franceschetti, Via Cesare Battisti 8, Milaan