Venijniger geslachtsziekte door meeliftende virussen

De eencellige parasiet Trichomonas vaginalis zit in de helft van de gevallen vol met virussen. Foto Wikipedia

De eencellige parasiet Trichomonas vaginalis kan een vervelende geslachtsziekte veroorzaken, maar geladen met virussen wordt hij nog veel besmettelijker en agressiever. Hoewel de meeliftende virussen menselijke cellen niet infecteren, blijkt het dubbelstrengs virus-RNA in het menselijk lichaam een heftige ontstekingsreactie op te roepen. Daardoor kan Trichomonas zich makkelijker nestelen en verspreiden, en krijgen ook andere ziekteverwekkers als hiv en het humaan papilomavirus meer kans, met ernstige gevolgen voor de gezondheid. Dat schrijft een onderzoeksteam onder leiding van microbioloog Max Nibert van Harvard Medical School in Boston (PLOS One, 7 november).

Het is voor het eerst dat zo’n stimulerend effect van een virus in eencellige parasieten bij mensen is waargenomen. Eerder werd eenzelfde mechanisme gezien bij muizen die experimenteel met Leishmania besmet waren. Leishmania, de veroorzaker van de tropische ontstekingsziekte Leishmaniasis, is net als Trichomonas een zogeheten protozo. De onderzoekers vermoeden dat virussen ook een rol spelen bij infecties door andere protozoa, waaronder Plasmodium (veroorzaker van malaria) en Giardia (een darmparasiet).

Ten minste de helft van de Trichomonas-monsters die ziekenhuizen van patiënten verzamelen, is besmet met de virussen. De parasiet zelf ondervindt geen hinder van het virus, vandaar dat de onderzoekers het betitelen als een endosymbiont, een kostganger in de cel.

De standaardbehandeling van een Trichomonasinfectie is een eenmalige antibioticakuur met metronidazol (merknaam Flagyl). Het is echter de vraag of zo’n kuur wel een verstandige keuze is, schrijft het team van Nibert. Het middel doodt weliswaar de eencellige parasieten, maar zorgt er ook voor dat daardoor grote hoeveelheden endosymbiotische virussen vrijkomen. Dat geeft zo’n heftige reactie dat het slijmvlies veel doordringbaarder wordt voor andere ziekteverwekkers. De antibiotica kan daardoor wel eens meer kwaad dan goed doen.

Nibert vond darvoor aanwijzingen in het lab. Menselijke cellen die geïnfecteerd werden met Trichomonas bleken ontstekingsfactoren te gaan uitscheiden in reactie op virus-RNA. Toevoegen van metronidazol verhevigde deze ontstekingsreactie. Maar als daarbij een enzym werd toegevoegd dat het virus-RNA afbrak, nam deze afweerreactie weer af.

Trichomoniasis veroorzaakt het meeste klachten bij de vrouw, de ontsteking die het gevolg is veroorzaakt een stinkende afscheiding en een branderige pijn. Als de eileiders worden aangetast kan het onvruchtbaarheid veroorzaken, en ook houdt de infectie verband met vroeggeboorte. Bij mannen verloopt de infectie meestal milder, maar als de bijballen door de parasiet geïnfecteerd raken, kunnen ook zij onvruchtbaar worden.

In Nederland lijkt deze geslachtsziekte niet meer zo veel voor te komen. In 2007 constateerden huisartsen deze infectie bij 2.000 vrouwen. Maar naar schatting 80 procent van de Trichomonas-infecties verlopen ‘stil’, waardoor de ziekteverwekker zich zonder dat mensen het merken verspreidt. Wereldwijd is Trichomonasis de belangrijkst niet-virale geslachtsziekte. De meeste gevallen treden op in Zuid-Oost Azië en Afrika. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie liep het aantal nieuwe besmettingen met Trichomonas in 2008 wereldwijd op tot ruim 276 miljoen.