Column

Vecht tegen de parelketting in u

Bent u klaar om gelukkig te worden? Nee, hè? U heeft er nog een beetje moeite mee. U ziet het grote plaatje nog niet helemaal. U blijft een beetje hangen bij de euro’s die u kwijtraakt door die inkomensafhankelijke zorgpremie of de andere nivelleringsbijl die ze daar in Den Haag aan het ontwerpen zijn.

Ja oké, het gaat om honderden euro’s per maand, dat begrijpen wij ook wel. Maar geloof ons, van die paar honderd euro extra premie of belasting die u per maand gaat betalen, wordt niet alleen de samenleving beter, u persoonlijk zal er ook gelukkiger van worden. U wordt gezonder. U kan eindelijk uit die ratrace stappen, af van dat gevoel van moeten, van meer, meer, meer. U krijgt weer tijd voor gezin en kinderen, voor vrienden en buren.

Die nivellering zal aanvoelen als een modderbad in een Zwitsers spa: het lijkt vies maar als u zich er eenmaal in heeft laten zakken, voelt u zich toch een partij lekker!

Dus trek een Hans Spekman-shirt aan, vlei u in de kleermakerszit en adem diep naar de buik. In, uit. Mediteer dat krijtstreeppak in u weg, adem die parelketting in u eruit. Schud dat egoïsme van u af. Weg met die hang naar pecunia.

Want zelfs het überliberale Britse weekblad The Economist bezong drie weken geleden de voordelen van inkomensgelijkheid. Argument: in landen waar de inkomens dicht bij elkaar liggen, is de sociale mobiliteit vaak hoger. Wie voor een dubbeltje geboren wordt, heeft daar meer kans een kwartje te worden. Het deze week door verschillende nivelleringsadepten aangehaalde Britse boek The Spirit Level (uit 2009) is nog enthousiaster over inkomensgelijkheid: in landen waar de inkomens gelijker zijn, zijn mensen gezonder, dunner, minder gewelddadig, minder vaak verslaafd en gelukkiger. En dat geldt niet alleen voor mensen met lage inkomens, het geldt ook voor mensen met hoge inkomens.

Hans Spekman van de PvdA heeft dus gelijk: nivelleren is een feest!

Zou het?

Welnee, joh.

De claims van The Spirit Level zijn wetenschappelijk omstreden. Gelukkiger, gezonder, vredelievender – de auteurs kozen wel heel aparte groepjes landen om hun claims te bewijzen, was de kritiek. Het is bovendien belangrijk om te beseffen dat The Economist en de auteurs van The Spirit Level hun betogen schrijven vanuit een maatschappij (de Britse en ook een beetje de Amerikaanse) waar de inkomensongelijkheid groter is dan hier. Waar bovendien de inkomens van de allerrijksten sinds 1990 fors zijn gestegen, en de sociale mobiliteit is gedaald. Dat is in Nederland niet het geval. Onze eigen rijken hebben in de laatste twintig jaar geen groter aandeel gekregen in het totale inkomen. In andere landen gebeurde dat wel, ook in Scandinavië, voor velen het walhalla van inkomensgelijkheid.

Wij nivelleren dus al veel, en de hogere inkomens dragen al veel af. Meer nivelleren kan, maar kent een prijs: het maakt werken minder aantrekkelijk, het drukt de koopkracht van hogere inkomens, en daarmee de economische groei en de werkgelegenheid (aldus het Centraal Planbureau).

Die prijs is te verdedigen als er een grote misstand is. Maar die valt in Nederland niet te ontdekken.

De PvdA wil toch graag nivelleren. Waarom? Omdat de 42 miljard euro aan belastingverhogingen, hervormingen en bezuinigingen van Rutte I, de Kunduzcoalitie (Lenteakkoord) en Rutte II anders onevenredig bij mensen met lagere inkomens terecht zouden komen. Nivelleren moet die klap verzachten.

Dat kan je smaak niet zijn, maar verdedigbaar is het in tijden van crisis wel. Burgers krijgen de komende jaren de rekening in de brievenbus voor de financiële crisis uit 2008. Toen besloot het CDA-PvdA-kabinet Balkenende-Bos de overheidsfinanciën te laten verslechteren om de klap van de recessie op te vangen én om de banken te redden. Ze hoopten pas te hoeven bezuinigen als de economie zich weer hersteld had. Maar de economie trok nooit meer echt aan, en nu komt de rekening alsnog op een slecht moment: de werkloosheid loopt op, de huizenprijzen dalen. In een land als Nederland zal op zo’n moment altijd meer worden gevraagd van mensen met hogere inkomens. En veel van die krijtstreeppakken en parelkettingen hebben daar niet eens zo heel veel moeite mee, als het helpt om de crisis te boven te komen. Maar dan moet je ze niet Spekmaniaans gaan toespreken: „Waarom moet ik medelijden hebben met die mensen?” Want dan begint nivelleren te lijken op een jaloeziebelasting en worden ze – terecht – pissig.

Marike Stellinga schrijft op deze plek elke zaterdag over politiek en economie.