Scenario’s voor een bank die zich vertilde aan vastgoed

SNS Reaal kan de resterende 565 miljoen euro aan staatssteun niet terugbetalen. Een eenvoudige oplossing is er niet. Wel is duidelijk dat er van SNS Reaal in de huidige vorm eind volgend jaar weinig meer over zal zijn.

Acuut is het probleem van de vierde bank van Nederland niet. Bank en verzekeraar SNS maakt nog winst en heeft miljarden in kas. Maar het bedrijf heeft wel een spoedeisend probleem. In 2008 kreeg SNS 750 miljoen euro aan staatssteun om de kapitaalspositie te versterken. Een deel van die steun werd in 2009 afgelost. Maar eind volgend jaar moet het restant van 565 miljoen euro worden terugbetaald. Het probleem is dat SNS dat geld niet heeft.

De Staat terugbetalen betekent namelijk dat SNS kapitaal kwijtraakt en het bedrijf kan nu en volgend jaar geen geld meer missen. Sterker nog, het komt nu al kapitaal tekort om te kunnen voldoen aan de Europese solvabiliteitseisen. Dit betekent dat SNS op dit moment niet genoeg kapitaal heeft als veiligheidsbuffer voor de risico’s die het bedrijf op de balans heeft.

Dit komt door de aanhoudende verliezen bij het onderdeel dat vastgoed financiert, Property Finance. Deze zomer lekte uit dat SNS de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs in de arm heeft genomen om te kijken hoe de kapitaalspositie van de bank en verzekeraar verbeterd kan worden. Ook het ministerie van Financiën heeft een bank als adviseur aangetrokken, de Amerikaanse zakenbank Morgan Stanley. Samen moeten zijn tot een oplossing komen. Wat zijn de mogelijkheden?

1

Opsplitsing

SNS Reaal opsplitsen. Het bedrijf kan proberen om de verzekeringsactiviteiten zoals Reaal en Zwitserleven te verkopen. Volgens betrokkenen is dat een van de opties waar Goldman Sachs naar kijkt.

De meeste interesse zal er zijn voor pensioenverzekeraar Zwitserleven. Volgens analisten is dit een mooi onderdeel. Zwitserleven maakte het afgelopen kwartaal een winst van 34 miljoen euro, net zoveel als de totale winst van SNS Reaal in dezelfde periode. Het probleem is alleen dat de markt voor verzekeraars op dit moment niet zo goed is. Een mogelijke verkoop van Zwitserleven zal volgens analisten nooit genoeg opleveren om het restant aan staatssteun af te lossen, van ruim een half miljard.

De verkoop van verzekeraar Reaal zal moeilijk worden. Want wie wil dit onderdeel hebben, waarop nog een claim rust wegens de verkoop van woekerpolissen? Een ander probleem is dat verzekeraars er op dit moment slecht voor staan. Deze week maakte Nationale Nederlanden bekend dat daar 1.350 banen zullen verdwijnen, onder meer wegens tegenvallende resultaten. Zo worden er door de economische crisis minder huizen verkocht, waardoor er ook minder (levens)verzekeringen worden afgesloten.

Mocht het SNS Reaal toch lukken om de verzekeringsactiviteiten te slijten, dan ontstaat er een nieuw probleem. De combinatie van bank en verzekeraar levert concerns als ING en SNS Reaal een voordeel op, de zogeheten double leverage. Dat is het kapitaal dat een bank en verzekeraar dubbel mag tellen als eigen kapitaal voor de bank en de verzekeraar. Dat komt omdat volgens toezichthouders de bank en verzekeraar elkaars risico voor een deel kunnen opvangen. Als een bank zijn verzekeringsactiviteiten vervolgens verkoopt verdwijnt die double leverage en moet de bank dus extra kapitaal aantrekken om aan de eisen van de toezichthouders te voldoen.

Als SNS alle verzekeringsactiviteiten zou verkopen, betekent dat volgens analisten dat er 700 tot 800 miljoen euro aan double leverage verdwijnt. De bank moet dan voor dat bedrag aan kapitaal aantrekken. Een verkoop van de verzekeringsactiviteiten levert eigenlijk weinig op.

2

Bad bank

Property Finance is hét probleem voor SNS Reaal. In 2006 werd dit onderdeel – dat leningen aan projectontwikkelaars en beleggingsfondsen in vastgoed verstrekt – voor 840 miljoen euro gekocht. De overname is uitgedraaid op een totale mislukking voor de bank en verzekeraar. De vastgoedmarkt verkeert in grote problemen, er wordt nauwelijks nog commercieel vastgoed verkocht, de leegstand in kantoren loopt op en de ene na de andere projectontwikkelaar gaat failliet. Het onderdeel levert daardoor een en al verliezen op en elke periode moet er weer flink op worden afgeschreven. Inmiddels heeft SNS in totaal al ruim 1,7 miljard euro afgeschreven op Property Finance, veel meer dan de koopsom in 2006.

De aanhoudende verliezen bij Property Finance hebben er inmiddels toe geleid dat SNS Reaal niet meer voldoet aan de kapitaalseisen van de Europese bankentoezichthouder. In juni vorig jaar was kernkapitaalratio met 9,6 procent nog boven de vereiste 9 procent. Inmiddels is de ratio gezakt naar 8,8 procent.

Maar hoe komt de bank en verzekeraar van dit onderdeel af? Een mogelijkheid is de vorming van een zogeheten bad bank, een apart onderdeel waarin een bedrijf de verliesgevende kredieten onderbrengt. In die bad bank kan SNS dan ook een deel van de leningen van SNS Zakelijk onderbrengen. Dat zijn vooral verstrekte kredieten aan MKB-bedrijven voor commercieel vastgoed. Op die leningen moet SBS ook behoorlijk afschrijven.

Maar de vorming van zo’n bad bank is heel moeilijk. Want wie gaat daar geld in steken? De afgelopen periode heeft SNS geprobeerd om kopers te vinden voor vastgoedprojecten die het met Property Finance heeft gefinancierd. Maar zelfs tegen enorme kortingen krijgen ze bijvoorbeeld projecten in Spanje niet verkocht. De vraag is dus of er financiers zijn die geld in de bad bank willen steken. Gebruikelijk is dat de Staat bij een bad bank garant staat voor een deel van mogelijke verliezen. Maar de vraag is of de Tweede Kamer hiermee akkoord zal gaan. In Den Haag zijn weinig mensen enthousiast om opnieuw een bank te helpen.

Mocht de vorming van een bad bank wel lukken, dan is SNS nog niet uit de problemen. Property Finance heeft nog voor circa 4,8 miljard euro aan leningen uitstaan. De leningen van SNS Zakelijk waar het bedrijf vanaf willen bedragen in totaal zo’n 3 miljard euro. Maar SNS Reaal zal de leningen nooit tegen die waardes in de bad bank kunnen stoppen. Volgens analisten en betrokkenen zal SNS daar nog flink op moeten afschrijven, waardoor de kapitaalspositie van het bedrijf verder zal dalen. De vorming van een bad bank betekent sowieso dat er in het goede deel van SNS Reaal een flinke kapitaalinjectie moet plaatsvinden.

3

Staatssteun niet aflossen

SNS Reaal liet afgelopen week weten dat het overlegt met het ministerie van Financiën over het restant aan staatssteun dat nog open staat. Beter gezegd, ze praten over het eventueel niet aflossen van de resterende 565 miljoen euro. Afgesproken was dat de bank en verzekeraar dat bedrag eind volgend jaar moet aflossen, plus een zogeheten aflospremie van 50 procent; in totaal een bedrag van 847,5 miljoen euro.

Een mogelijkheid die nu bekeken wordt is om het bedrag van 565 miljoen euro om te zetten in aandelen. De Staat wordt dan grootaandeelhouder van SNS. De vraag is alleen tegen welke koers dat moet gebeuren. Toen SNS in 2008 steun kreeg stond de koers van het aandeel op 5,25 euro. Inmiddels staat de koers van het SNS-aandeel rond de 1 euro. Met die koers krijgt de Staat dik 565 miljoen aandelen, wat een enorme verwatering voor de bestaande aandeelhouders betekent. Maar de schuld omzetten tegen de koers van 5,25 euro uit 2008 betekent in feite dat de Staat aan SNS een cadeautje geeft van een paar honderd miljoen, want de 107 miljoen aandelen die de Staat dan krijgt zijn maar 1 euro per stuk waard. De Staat heeft dan een veel kleiner belang in SNS en verliest dik 450 miljoen euro. De kans is klein dat de Tweede Kamer daarmee akkoord gaat.

Welke koers ze ook kiezen, voor SNS levert de conversie weinig op. De schuld aan de Staat telt nu mee voor het kernkapitaal van de bank. Als die schuld wordt omgezet in aandelen, telt dat aandelenkapitaal vervolgens mee als kernkapitaal van SNS. Er verdwijnt dan wel dat schuld van de balans, waardoor de kapitaalspositie iets verbetert, maar volgens analisten is dat lang niet genoeg om het kernkapitaal op peil te krijgen.

De meest waarschijnlijke oplossing voor SNS ligt volgens analisten en betrokkenen in een combinatie van bovenstaande opties. SNS-topman Ronald Latenstein zei deze week dat de bank en verzekeraar kijkt naar een „allesomvattende oplossing”. Betrokkenen en analisten sluiten een gehele nationalisatie van SNS uit. Ten eerste omdat de overheid met ABN Amro al een bank heeft en ten tweede omdat het voor de concurrentie op de Nederlandse markt slecht zou zijn al SNS verdwijnt. Duidelijk is dat er van SNS Reaal in de huidige vorm eind volgend jaar weinig meer over zal zijn.

Het voordeel volgens analisten is dat er nog wel even tijd is om met een uiteindelijk plan te komen. De liquiditeitspositie van SNS is goed, met ruim 9 miljard euro in kas, en de deadline voor de staatssteun is eind volgend jaar. De bank en de overheid moeten rustig kunnen werken aan een oplossing, zegt een analist. Volgens hem lukt dat voorlopig wel, omdat spaarders niet hun spaargeld weghalen bij de bank. „Daar is ook geen reden voor, vanwege het garantiestelsel.”